NOVASOFYA Bilge Baykuş
KeşfetYazılar
Yazılara dön
Tarih

Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi

Türk Tarih Tezi ile Güneş Dil Teorisi’nin oluşumunu, tarih ve dil kurultaylarındaki tartışmaları ve dönemin çalışmalarını dipnotlarıyla birlikte inceleyin.

Samet burhan Çetin19 Kasım 2026 · 30 dk okuma
30 dktahmini okumaTarihkategori19.11.2026son güncelleme
Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi konulu NovaSofya kapak görseli.

Türk Tarih Tezi’nin Oluşumu

23 Nisan 1930’da toplanan Türk Ocakları kurultayında Aksaray delegesi Prof. Dr. Âfet İnan şu konuşmayı yapmıştır:

Türk Ocağı’nın gayesi milli bilincin kuvvetlenmesidir. Benim bundan anladığım Türk’ün, Türklüğün ne olduğunu idrak etmek ve bu anlayışı güçlendirmeye çalışmaktır. Bence bu gayenin aydınlatılması için en nurlu güneş Türk’ün menşeini, medeniyetini, azametini tanıtan tarihtir. Bunu biliş ve cihana bildiriştir. Geçmişten miras kalan bu sisli yolu aydınlatacak, Türk milletini, Türk çocuklarını, yeni bir nurlu tarih yolundan yürüterek, geleceğin parlak ufuklarına eriştirmek mühimdir1.

Türk Ocağı merkez binası olarak yapılan, bugün Ankara Resim ve Heykel Müzesi’ni barındıran yapı.
Türk Ocağı merkez binası olarak yapılan, bugün Ankara Resim ve Heykel Müzesi’ni barındıran yapı.

Prof. Dr. Âfet İnan tarihin önemine ve tarih öğretiminin noksanlıklarına değindikten sonra şu sözlerle devam ediyor:

Beşeriyetin en yüksek ve ilk medeni kavmi, vatanı Altaylar ve Orta Asya olan Türklerdir. Çin medeniyetinin esasını teşkil eden Türklerdir. Mezopotamya’da, İran’da en az 7.000 yıl önce beşeriyetin ilk medeniyetini kuran ve ilk tarih devirlerini başlatan Sümer, Elam, Akat isimleri verilmekte olan Türklerdir. Mısır medeniyetinin kurucuları Türklerdir. Bugün Yunanistan dediğimiz memleketlerin Akai yani Aka eli olduğu görülür. Bu kelime büyük birader veya abla manasına gelen Eke’den başka bir şey değildir. Kelime Türkçedir. Latin medeniyetinin esasını kuranlar Etrüsk denilen Türklerdir2.

Ord. Prof. Sadri Maksudî Bey ise şunları söylemektedir:

Âfet Hanım’ın fikirlerine iştirak ediyorum, ben bu fikirlerin hakikat olduğuna eminim. Kadim medeniyetlerin çoğunun kurucuları, yapıcıları Türk olmuş olduğu anlaşılıyor3.

Reşit Galip Bey ise Mezopotamya’da yapılmış olan kazılardan söz ederek:

Babil ve Asur medeniyetlerinin binlerce yıl önce Mezopotamya’da Türk ırkının medeniyet kurduğu malumdur. İlk Mezopotamya medeniyetini kuran Türklerdir4.

Söz konusu fikirlerin ve ortaya atılan iddiaların ilmi anlamda çoğu bir değer taşımasa da devrin anlayışını öğrenmek anlamında önemlidir. Türk Tarih Tezi, Güneş Dil Teorisi, Milli aydınlatıcı ve kültürel çalışmalar birçok ilmi araştırmanın önünü açmıştır. Türk’ün kendi kudretini ve kuvvetini öğrenmesinin yanı sıra zaaflarının da belirlenmesinde etkin rol oynamıştır. O yüzden bu çalışmaları ne kadar devrin ideolojisi ve yapısıyla değerlendirmek gerekse de tüm bunların ilme katkılarını görmezden gelmek aklıselim bir davranış olmayacaktır. Bu vesileyle tüm yapılanlara saygı duyarak, ilme giden yolda bir aracı olarak görmek elzemdir. Elbette tarihi somut delillere ve belgelere dayandırarak anlatmak, açıklığa kavuşturmak başka bir şeydir, millet kendine güvensin, itimat sahibi olsun diye tüm insanlığı Türklere dayandırmaya çalışmak başka bir şeydir. Tüm bunlarda devrin bilim yöntemleri ve resmî ideolojinin yaklaşım tarzını değerlendirmek gerekir. Söz konusu devirde yapılan çalışmalar bilimsel olmasa da bu çalışmaları meydana getiren kişiler tarafından “bilimsel” olarak nitelendirilmiştir.

23-28 Nisan 1930 tarihlerinde Ankara’da Türk Ocakları Kurultayı’nda Prof. Dr. Âfet İnan ve çevresindekiler, Türk tarih ve medeniyetini ilmi seviyede ve bağlamda tetkik edecek, hususi ve daimî bir heyetin teşkil edilmesini teklif etmiştir. Bunun üzerime Türk Ocağı Türk Tarihi Tetkik Heyeti kuruldu. 16 kişiden oluşan bu kurum, Türk Tarih Kurumu’nun çekirdeğini teşkil ediyordu. Kurulan heyette milletvekilleri, bakanlar, tarih profesörleri, müze müdürleri çalışmaktadır. Yönetim kurulu Başkanı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Mehmet Tevfik’tir. Başkan vekilleri ise Çanakkale Milletvekili Samih Rıfat ve İstanbul Milletvekili Yusuf Akçura’dır. Genel Sekreter Aydın Milletvekili Dr. Reşit Galib’tir. Üyeler ise Prof. Dr. Âfet İnan Hanım, Vasıf Çınar, Halil Ethem, Yusuf Ziya, Sadri Maksudî, Reşit Saffet, İsmail Hakkı, Ragıp Hulusi, Mükrimin Halil, Zeki Kadiri, Hamit Zübeyir beylerden oluşmakta idi.

Türk tarih ve dil çalışmalarında görev alan Âfet İnan.
Türk tarih ve dil çalışmalarında görev alan Âfet İnan.

Burada göze çarpan husus çoğu üyenin ve görevli kişinin milletvekili olmasıdır. Milletvekilleri ise Cumhuriyet Halk Fırkası’nın Genel Başkanı ve Reis-i Cumhur Büyük Şef Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından tayin edilmekteydi. Dolayısıyla teşkil edilen heyetin fikri hürriyetinin ne derece idareden bağımsız olduğu tartışmalıdır.

Türk Tarihinin Ana Hatları

Söz konusu heyet 1930 yılında “Türk Tarihinin Ana Hatları” isimli bir eser meydana getirmiştir. 606 sayfalık eserde, yukarda mevzubahis edilen konuların daha etraflı ve coşkun bir ifade ile anlatılmış halidir. Türk Tarih Tezi bu eserde belirgin bir hale gelmiş, olgunlaşmıştır. Özetlemek gerekirse Türk Tarih Tez şöyle açıklanabilir: Tarihin en eski devirlerinden başlayarak Orta Asya’dan Doğu’ya, Batı’ya, Güney’e kuraklık ve ekonomik sebeplerden dolayı göçler olmuştur. Bu göçmenler brakisefal, alpin tipinde, Türkçe konuşan insanlardır. Bunlar gittikleri yerlere ileri bir uygarlığı da götürmüşlerdir. Mezopotamya’da, Mısır’da, Anadolu’da, Çin’de, Girit’te, Hint’te, Ege’de, Roma’da medeniyet kuranlar bu insanlardır. Türklerdir. Dünyada medeniyetlerin kurulması ve gelişmesinde, dünyanın öteki köşelerine yayılmasında belli başlı pay Türkçe konuşan bu insanlarındır5.

Türk Tarihinin Ana Hatları isimli eser az miktarda (100 adet) bastırılmıştır. Buradaki amaç eserin Türk Tarihi Heyeti’nin diğer azalarına ulaşmasını sağlayarak eleştirilerini dinlemektir. Eserin ilk kısmında kitabın yazılış amacı “Türklerin hususiyet ve kudreti, derin ırki kökleri esaslı olarak, beşer tarihinin ırkımızla yakından alakalı bazı kısımları da muhtasar olarak gösterildi” denilerek anlatılır. Kitabın birinci bölümünde (İnsanlık Tarihine Giriş) Türk ırkı hakkında şu sözler söylenir:

Tarihin en büyük cereyanlarını yaratmış olan Türk ırkı en çok benliğini muhafaza etmiş ırktır. Her zaman yurtlarını ve komşularını korumuşlardır. Görüyoruz ki tarihte daima hâkim kalan bariz uzvi vasıfları ile bu lisanla nakledilmiş olan harsları (kültürleri) ile tarihi müşterek (ortak) hatıratı ile aynı zamanda bugünkü millet tarifine de uyan büyük bir cemiyettir. Bugün, tarihte böyle büyük bir ırkı millet halinde görmek, bilhassa zamanımızdaki insan heyetlerinin pek çoğuna nasip olmayan büyük bir kuvvet ve büyük bir şereftir6.

Kitabın ikinci kısmında (Türk Tarihine Giriş) şunlar söylenmektedir:

İnsaflı, hakşinas ve bitaraf Avrupalı âlimlerin fikirlerinden ve delillerinden de istifade edilerek müdafaa olunan tezimizde hiçbir ırk ve millet için istihfaf (küçük görme) ve istihkar (aşağı gözle bakma) kastı yoktur. Kendi milletini sevdiği kadar başka şahsiyet ve varlıklara hürmet Türklüğün şiarlarındandır7.

Kitabın üçüncü bölümü Çin, dördüncü bölümü Hint, beşinci bölümü Kalde8, Elam, Asur, altıncı bölümü Mısır, yedinci bölümü Anadolu, sekizinci bölümü Ege Havzası, dokuzuncu bölümü İtalya ve Etrüskler, onuncu bölümü İran, On birinci bölümü ise Orta Asya’dır. Söz konusu bölümlerde medeniyetin Orta Asya’daki Türk ırkı tarafından yaratıldığı ve muhtelif memleketlere yayıldığı anlatılmaktadır. Orta Asya Türk medeniyeti için şunlar söylenmektedir:

Türk Tarihinin Ana Hatları Kitabı

Türk Tarihinin Ana Hatları Kitabı

Türkler dünyaya yayılmadan evvel ziraatla uğraşırlar, madencilik yaparlardı. Türk ırkının dili, nitelikleri ve eğilimleri bu devirde şekillenmiştir. Bu devirde Türk ırkının merkezinin Altay Dağları havalisi olduğu tahmin edilmektedir9.

Eserde Orta Asya’daki İç Deniz’in kuruması şöyle anlatılır:

Türk ırkının tarihi Orta Asya’nın coğrafi şartları sonucudur. Orta Asya’nın derece derece kuruması, Türk ırkının tarihsel geleceği için önemli birkaç sonuç doğurdu. Türk ırkının bir kısmı göçebe hayatı tercih etmeye mecbur kaldı. Müsait coğrafi iklimsel şartlar içerisinde, Türkler hiçbir zaman göçebe hayata meyil göstermemişlerdir. Türk yurtlarının bir kısmının bozkır haline gelmesi Türk ırkının yaşamsal ve ekonomik çıkarları birbirinden farklı, zıt iki zümreye bölünmesini meydana getirdi. Steplerdeki hayat şartlarının zorluğuna rağmen daima çoğalmaları göçebe Türklerde, batıya ve güneye göç ihtiyacını ve yeni vatan arama hissiyatını doğurdu. Sağlıklı bir şekilde göç yapabilmek için teşkilatlı olmanın önemi anlaşıldı. Bu yüzden Türklerde askerlik ve inzibat ruhu doğdu. İnzibat ihtiyacı Türkleri, devletçi bir millet yaptı. Askeri teşkilat sayesinde Türk göçleri fetih şeklini aldı. Yol üzerindeki bereketli Türk memleketlerini ele geçirdiler. Onlar da fütuhata mecbur oldu. Bu suretle münbit Türk medeniyeti daima kuzeyden ve bozkırlardan gelen Türk dalgalarının darbelerine maruz kaldı10.

Türk Tarihinin Ana Hatları isimli eserde milattan önce üçüncü asırdan sonra Orta Asya’da teşkil edilen ve orada yayılan Türk medeniyetleri sırayla şöyle verilmiştir:

Asya Hunları (Hyungnu) Devleti

Türk (Tukyu) İmparatorluğu

Oğuzlar

Uygurlar

Hazerler (Hazarlar)

Samanoğulları

Gazneliler

Karahanlılar ve Karahıtaylılar

Selçuklular

Cengiz Devleti

Timur Devleti

Osmanlı Devleti

Türkiye Cumhuriyeti

11 bölümden meydana gelen eserin Türk Tarihine Giriş ve Orta Asya bölümleri 87 sayfalık broşür olarak bastırılmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı’nca 1931 yılında 30.000 adet bastırılan bu eser okullara dağıtılmıştır. Bu küçük kitabın önsözü şöyledir:

Şimdiye kadar memleketimizde neşrolunan tarih kitaplarının çoğunda ve onlara mehaz olan Fransızca tarih kitaplarında Türklerin dünya tarihindeki rolleri şuurlu ve şuursuz olarak küçültülmüştür. Türklerin ecdat hakkında böyle yanlış malumat alması, Türklüğün kendini tanımasında, benliğini inkişaf ettirmesinde zararlı olmuştur. Bu kitapta gözetilen esas amaç, bugün, bütün dünyada tabii mevkiini istirdat eden (ele geçiren) ve bu şuurla yaşayan milletimiz için zararlı olan bu hataların düzeltilmesine çalışmaktır. Aynı zamanda bu, son büyük hadiselerle ruhunda benlik ve birlik duygusu uyanan Türk milleti için milli bir tarih yazmak ihtiyacı önünde atılmış ilk adımdır. Bununla milletimizin yaratıcı kabiliyetinin derinliklerine giden yolu açmak, Türk deha ve seciyesinin esrarını meydana çıkarmak, Türk’ün hususiyet ve kuvvetini kendine göstermek ve milli inkişafımızın derin ırkî köklere bağlı olduğunu anlamak istiyoruz. Bu tecrübe ile, muhtaç olduğumuz o büyük milli tarihi yazdığımızı iddia etmiyoruz. Yalnız bu hususta çalışacaklara umumi bir istikamet ve hedef gösteriyoruz11.

Tarih I-II-III-IV

Türk Tarihinin Ana Hatları ve Methal Kısmının ardından yine 1931 yılında Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti tarafından 4 ciltlik Tarih kitapları yayınlandı. Bu kitaplar şunlardır:

TARİH I, Tarihten Evvelki Zamanlar ve Eski Zamanlar, TTTC tarafından kaleme alınmıştır. Maarif Vekâleti, Devlet Matbaası, İstanbul, 1931.

TARİH II, Orta Zamanlar, TTTC tarafından kaleme alınmıştır, Maarif Vekâleti, Devlet Matbaası, İstanbul, 1931.

TARİH III, Yeni ve Yakın Zamanlarda Osmanlı Türk Tarihi, TTTC tarafından kaleme alınmıştır. Maarif Vekâleti, Devlet Matbaası, İstanbul 1931.

TARİH IV, Türkiye Cumhuriyeti, TTTC tarafından kaleme alınmıştır. Maarif Vekâleti, Devlet Matbaası, İstanbul, 1931.

Söz konusu kitapların her biri 350-400 sayfa büyüklüğündedir. Metin haricinde ayrıca renkli tablolar, çok sayıda harita ve resimler mevcuttur. İlk baskıları 30.000 civarındadır. İlerleyen yıllarda ufak değişikliklerle yeniden baskıları yapıldı. Söz konusu eserlerin önsözünde şu ibareler yer alır:

TARİH I-II-III-IV

Tarih I-II-III-IV

Son yıllara gelinceye kadar Türk Tarihi memleketimizde en az tetkik edilmiş mevzulardan biri halinde idi. 1000 yıldan fazla süren İslamlık Hristiyanlık davalarının doğurduğu husumet duygusu ile mutaassıp müverrihler bu davalarda asırlarca İslamlığın öncülüğünü yapan Türklerin tarihini kan ve ateş maceralarından ibaret göstermeye savaştılar. Türk ve İslam müverrihler de Türklüğü ve Türk medeniyetini İslamlık ve İslam medeniyeti ile kaynaştırdılar. İslamiyet’ten önceki binlerce yıla ait devreleri unutturmayı ümmetçilik siyasetinin icabı ve din gayreti vecibesi bildiler. Daha yakın zamanlarda Osmanlı İmparatorluğu’na dahil bütün unsurlardan tek bir milliyet yaratmak hayalini güden Osmanlılık cereyanı da Türk adının anılmaması, milli tarihin yalnız ihmal değil, hatta yazılmış olduğu sayfalardan kazınıp silinmesi yolunda üçüncü bir amil halinde diğerlerine eklendi.

Dört ciltten oluşan bu seri genel itibarıyla liseler için hazırlanmış vaziyette idi. Daha sonrasında ise Maarif Vekâleti bu eserleri esas tutarak ortaokullar ve ilkokullar için de tarih kitapları hazırlattı. Mehmet Tevfik Bey, Samih Rıfat Bey, Akçuraoğlu Yusuf Bey, Reşit Galib Bey, Hasan Cemil Bey, Âfet Hanımefendi, Baki Bey, İsmail Hakkı Bey, Reşit Saffet Bey, Sadri Maksudî Bey, Şemseddin Bey, Şemsi Bey ve Yusuf Ziya Bey söz konusu kitapları hazırlayan kimselerdir.

Türk ırkı ve tarihi hakkında bu görüşler bir anda ortaya çıkmamış daha evvelinden fikri altyapısı inşa edilmiştir. Bunlar Jön Türklerin ve İttihat Terakki’nin dikkatle ve heyecanla üzerinde durduğu konulardır. İttihat ve Terakki’nin fikir öncüsü, ideoloğu sayılan Ziya Gökalp 1910 yılından itibaren “Türk Tarihinden: Altın Yurt”, “Turan”, “Türklük”, “Altın Destan”, “ Cenk Türküsü”, “ Kızıl Elma”, “Ergenekon”, “Alageyik”, “Halk Masalı”, “Küçük Şehzade”, “Yeni Atilla”, “Halk Masalı Ülker ile Aydın” gibi şiirlerinde bu konuları işlemiştir. Örnek vermek için Ergenekon şiirini şöyle verelim:

Biz Türk Hanı'nın beş oğluyuz
Gök Tanrı'nın öz kuluyuz
Beş bin yıllık bir orduyuz
Turan yurdu durağımız.

Ak ordumuz sola gitti
Üç Hakanlık tesis etti
"Med", "Sümer-Akad", "Hitit"ti
Bu üç şanlı oymağımız.

Birincisi Azerbaycan
İkincisi Keldanistan
Üçüncüsü Arzı Ken'an
Fışkırdı üç kaynağımız.

Gök ordumuz sağa vardı
Çin'i baştan başa sardı
(Hyungnu)lar bu hanlardı
(Sed) olmadı tutağımız,

Kara ordu gitti İskit
Ülkesinde yaptı bir çit
"Attilâ ol, Şalona git"
Sözü oldu adağımız. '

Kızıl ordu dağlar aştı
Afganlarda çok savaştı
Bir alayı Hint’e taştı
(Sind) oldu bir ırmağımız.

San ordu tekin durdu
Şehir yaptı, çiftlik kurdu
Uygurların bu iç yurdu
Kaldı ana toprağımız12.

1931 yılı içerisinde Türk Ocakları kapatılınca Türk Tarihi Tetkik Heyeti de tüzel kişiliğini kaybetmiştir. Bunun üzerine 15 Nisan 1931’de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kurulmuştur. 1935 yılında bu cemiyetin ismi Türk Tarih Kurumu olarak değiştirilmiştir. Birinci Türk Tarih Kongresi 2-11 Temmuz 1932 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Bu kongrede Dr. Reşit Galip “Türk Irk ve Medeniyet Tarihine Umumî Bir Bakış” adlı konuşmasında şöyle söyler:

Türk Tarih Kurumu’nun Bilkent yerleşkesinin 2025’teki görünümü.
Türk Tarih Kurumu’nun Bilkent yerleşkesinin 2025’teki görünümü.

Tarih vesikalarla yazılır. Vesikalar ise, aramakla bulunur. Bu itibarla Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti bu vadide bir araştırma ve arayanlar birliğidir. Araştırma ne kadar geniş ve ilmi usullere uygun olursa, arayanlar sayıca ve kıymetçe ne kadar artar, gayretlerin kaynağı vazife duygusunun feyziyle ne kadar kuvvetlenirse milli tarihin yakın uzak bütün safhalarıyla hakikat gününe ermesi o kadar hızlanmış olur. Bütün Türklük adına hakikatin şanlı timsali olan Büyük Reis, bu yolu açan ve hepimizi irşadlarının (doğru yolu gösteren) mütemadi ışığında yürüten rehber olarak tazimle ve şükranla selamlıyorum13.

Türk Tarih Kurumunun Bilkent yerleşkesindeki kütüphanenin 2025 tarihli görünümü.
Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi
Birinci Türk Tarih Kongresi 2-11 Temmuz 1932, Ankara.

Birinci Türk Tarih Kongresi 2-11 Temmuz 1932, Ankara.

Dr. Reşit Galip konferansında Mezopotamya medeniyetini kuran ve yaşatanların Türk olduğu Sümerlerin, Elamların, Akatların, Kaldelilerin Türk olduğu üzerinde büyük bir titizlikle durmuştur. Anadolu mevzubahsinde ise şunları söyler:

Birinci Türk Tarih Kongresi tartışmalarında adı geçen Reşit Galip.
Birinci Türk Tarih Kongresi tartışmalarında adı geçen Reşit Galip.

Anadolu Eti medeniyeti keşfedilir keşfedilmez hakiki ilim adamları, bunun Orta Asya’dan gelme, Turanlı bir medeniyet ve bu medeniyeti getiren Etilerin Turanlı bir millet olduğunu ifadede hiç tereddüt göstermediler. Fakat Türkçülüğün dostu olmakla bağdaştırılmayacak cereyan yine kaşlarının bütün çatıklığı ve hokkasının bütün zehri ile sayfalara döküldü.

12 Temmuz 1932 Akşam Gazetesi haberi

12 Temmuz 1932 Akşam Gazetesi haberi

Prof. Sadri Maksudî Bey ise konuşmasını bitirmeden evvel devrin ideolojisine uygun olarak şu sözleri söyler: Konferansımı bitirmeden evvel cihanda ve tarihte büyük Türk ırkının mevkiini yeniden yücelten, Türkün adını yeniden parlatan, Türk dâhisi, Türk tarihinin en büyük şahsiyeti, Büyük Gazi hazretleri önünde huşu ile hudutsuz hürmet ile eğiliyorum14.

Tarih ve dil tartışmalarına katılan Sadri Maksudi Arsal.
Tarih ve dil tartışmalarına katılan Sadri Maksudi Arsal.

Antropolojik Yorumlamalar

Türk Tarih Tezi’nin oluşmasında en önemli unsurlardan birisi de antropoloji çalışmaları ve bu alanda getirilen yorumlar olmuştur. Söz konusu çalışmalar tarih çalışmaları ile beraber yürütülmüştür. Elbette hem devrin ideolojisi hem de bilimsel yöntemlere oturtulmaya çalışılan bu tür fikirler birbirinden bağımsız bilim dalları ile yürütülemez. Eş zamanlı çalışmalar o devrin genel özelliklerindendir. Antropoloji çalışmaları bağlamında yapılan çalışmalar fiziki antropoloji dalında ağırlık kazanmıştır. Bu çalışmalarda Türk ırkının fiziki yapısı incelenmiştir. Bu alanda Prof. Dr. Âfet İnan hanımefendinin sözlerini şöyle nakledelim:

Orta Asya yaylalarının, otokton ahalisi, tek bir ırk manzumesi altında teşekkül etmiştir. Çünkü başka kandan ve tipten hiç kimsenin karışmasına, yurtların hududundaki tabii maniler yüzünden, on binlerce yıl imkân olmuştur. Bu Orta Asya ırkının umumi olarak, açık vasfı brakisefal olmasıdır. Cismani teşekkülü, her türlü uydurma efsanelere rağmen mütenasiptir. Teninin de sarı bir renkle münasebeti yoktur. Esas umumi olarak beyaz tenlidir. Zannediyorum ki bir insan kütlesini, bir ırktan saymak için, ilmin koyduğu en yeni ve en esaslı ölçü budur15.

Bu münasebetle tekrar edelim ki, Orta Asya insanlarının dilleri ve kültürleri bir olduğu gibi, fizik ve antropolojik tipleri de umumî ve brakisefal olmak üzere birdir. Bu insanlardan, Çin’e, Hint’e ve sair yerlere olduğu gibi, Avrupa’ya gidenlerin gittikleri yerlerde, zamanla dilleri ve tipleri karışmıştır. Avrupa’ya gidenler arasında, şüphesiz dillerine Hintçe ve Zentçe16 karıştırdıktan sonra Avrupa alemine dahil olan gruplar vardır. Avrupa dillerinin İran ve Hindu dilleri ile münasebeti buradan neşet etmektedir. Bu dillerin hepsinde ise Türk dili kökleri mevcuttur. Bu hakikatin itiraf olunmaması, eski Türk dilinin bilinmemesidir17.

Türk ırkı anayurtlarında, yüksek kültür mertebesine varırken, Avrupa halkı vahşi ve tamamen cahil, bir hayat yaşıyordu. Avrupalılar, Ari diyarı yarattılar. Ari diyarı demek Türk diyarı demek olduğunun farkına varamadılar. Bunu tetkike fırsat da kalmadı. Çünkü Avrupa, yeniden birbiri ardınca gelen, Alan, Hun, Avar, Peçenek, Oğuz, Kuman vs. atlı Türk kütlelerinin sersemletici darbeleri altında kaldı18.

Ord. Prof. Dr. Fuat Köprülü Bey ise şunları ilave eder:

Türk ırkı ve Türk ırkının güzelliği meselesi, Hanımefendinin (Âfet İnan’ı kastediyor) noktaî nazarına bendeniz de iştirak ediyorum. Hakikaten benim, şimdiye kadar görebildiğim, birçok tarihi ve edebi vesikalar, Türk ırkının bazı antropoloji kitaplarında yazıldığı veçhile, bir çirkinlik numunesi değil, bilakis güzellik timsali olduğunu sarahaten hatırlatmasıdır19.

Kongredeki antropoloji tartışmalarında görüş bildiren Fuad Köprülü.
Kongredeki antropoloji tartışmalarında görüş bildiren Fuad Köprülü.

Antropolog Şevket Aziz Bey ise Türk ırkı için şu yorumlarda bulunur:

O halde diyeceğiz ki, Asya brakisefallerin ocağıdır. Bunlar alp adamı tipleridir. Ve Türk de bu tiptir. Bizim, son telakkiye göre, esasen bir ırk olmaktan uzak bulunan sarılarla bir ilgimiz, alakamız yoktur. Bendeniz Anadolu’da gezdiğim zaman, ne kadar saf, güzel, velût Türk ırkına tesadüf ettim. Aldığım ölçüler, antropolojik karakterler, bu kanaatimi sarsılmaz bir imana döndürdü20.

1929 senesinde ilk antropolojik tetkiklerime başladığım zaman 25 Türk kadını ile 25 Türk erkeğinin kafasını ölçtüm. Bu ölçütlerin vasatilerini Fransızların kafa ölçütleri ile mukayese etmek istedim. Fransa’da bugün şimal adamı, Akdeniz adamı, Alp adamı yaşamaktadır21.

Avrupaî tip dediğimiz bu tip nereden gelmiştir? Bunu Avrupa’ya mı bağlayacaksınız? Yoksa Avrupa’yı ona mı? Tereddütsüz cevabını derhal verelim ki, brakisefal Avrupa bize bağlıdır22.

Unutulmamalıdır ki 1925 yılı içerisinde kurulan Türk Antropoloji Kurumu tarafından Türk Antropoloji Mecmuası’nda birçok yazı yayımlanmıştır. İstanbul’da Yaşayan Türk Irkının Karşılaştırmalı Mukayesesi, Türk Irkının Antropolojisi Üzerine Notlar, Küçük Asya Türklerinin Antropolojik Mütalaası, Türk Irkını Menşei, Türk Kafalarının Prognatisması, Hititlerin Kronolojik Tetkikatına Methal gibi başlıklarla yazılan yazılar örnek olarak verilebilir.

Türk Tarih Tezi ortaya atıldığı vakit sadece tarihçiler ve antropologlar değil aynı zamanda edebiyatçılar da buna ilgi duydular ve yazdıkları şiirlerde söz konusu tezin etkileri görüldü. Örnek olarak Behçet Kemal Çağlar’ın Ergenekon isimli şiirine bakalım:

Türk kalbinden geçti İlk Tanrıların kanları,

Öbür Irklar sürüyken, Türklerdi çobanları.

Dünyayı tarla gibi sürdü uçtan uca Türk.

İmrenerek taptığı Tanrılardan yüce Türk.

Türk gönlü Türk kafası tam 30.000 senedir,

İnsanlara gösterdi sevmek inanmak nedir?

Bir tek adım atılmaz çarpışmalar boş emek,

Türksüz insanlık demek, gözsüz yolculuk demek.

Hey ufuklar açılın, açıl yalçın dağ açıl,

Hey Türk! Işık ol gene, kara toprağa saçıl.

Dünya murada erdin, dünya yeşiller giyin,

Geliyor gene eski sahibin, eski beyin.

Hey esirler, mazlumlar rahat bir nefes alın,

Nara Türk’ün narası, dağlar taşlar ses verin.

Bu Güneş doğdu artık gönlümüzün yasasına,

Dünyayı çevirelim bir şölen sofrasına23.

Türk Tarih Tezine Karşı Tepkiler ve İtirazlar

Orta Asya’da iç denizin kuruması olarak belirtilen bir olayın gerçekte olmaması. Aslında bu olayın milattan sonraki yüzyıllarda gerçekleşmiş bir hadise olması. Yani Tarihten önceki devirleri tarif ederken hata yapıldığına kanaat getirilmesi.

Orta Asya’nın tarihten evvelki devirlerinde iskân edilmiş (meskûn) bir yer olduğunun kesin olarak bilinmemesi. Yani milattan önceki zamanlarda burada kültür unsuru sayılabilecek kadar bir medeniyetin var olmamış olması.

Türk dilinin belirtilenin aksine İndo-Öropen (Hint-Avrupa) değil, Ural-Altay dil ailesine mensup olması.

Türklerin Çin’e ve Hint’e medeniyeti taşımış ve götürmüş olmaları mümkün değildir. Çünkü Türklerin tarihi M.Ö ikinci yüzyıldan başlamaktadır. Sien-pi’lere ve Hyung-nu’lara kadar eskiye gidebilmektedir. Çin’de ve Hindistan’da milattan evvel 3000’lerden başlamak üzere bir kültür ve medeniyet inşası çoktan tamamlanmıştır. Çünkü yazılı devirleri o zamanlara kadar eskiye gidebilmektedir.

Sümerlerin, Etilerin ve diğer Ön Asya milletlerinin Türklükle herhangi bir bağı ve ilişkisi bulunmamaktadır. Söz konusu bölgede yaşayan milletlerin çoğu Arî ve Samî kavimlerdir. Diğerleri de bölgenin yerli ahalilerinden müteşekkildir. Konuştukları dilin de Türkçe ile uzaktan yakından ilgisi bulunmamaktadır.

Türklerin Ön Asya’ya önceki devirlerde gelerek burada kültürel bağlar kurdukları bir uydurmadır çünkü Türkler söz konusu coğrafyaya milattan sonra onuncu ve on birinci yüzyıllarda gelmişlerdir. Bu tarihten önce Anadolu’da ve Ön Asya’da herhangi bir Türk izine rastlanmaz

Günümüz Avrupa’sının geçmiş devirlerden beri yerli ahalisi Avrupa kökenli kitlelerden oluşmaktadır. Bunun yanı sıra İran ve Pencap24 kökenli olanlar da mevcuttur. Orta Asya kökenlerine sahip Hunların, Türklerin ve Moğol milletlerinin Avrupa topraklarına göçü ve istilası beşinci ve altıncı yüzyıllarda gerçekleşmiştir.

Brakisefal ırkın Orta Asya’dan sayılması uydurmadır. Avrupa’nın Türk olmayan halkları, Bavyeralılar ve Bretonlar da brakisefaldir25.

Güneş Dil Teorisi ve Türk Dili Tetkik Cemiyeti

Söz konusu yıllarda bir yandan Türk Tarih Tezi geliştirilmeye ve yeterli kanıtlar aranmaya devam ederken bir yandan da dil ile ilgili çalışmalar yapılmaktaydı. Yeni görüşler Türkiye Cumhuriyeti’nin entelektüel kitleleri tarafından dile getiriliyor önce düşünce yani tez üretilip ardından teze bir dayanak bulunmaya çalışılıyordu. Bu yıllarda Hint-Avrupa da denilen Arî dillerin kökenini Türk diline dayandığı görüşü mütefekkirler tarafından dile getiriliyor ve ispat edilmeye çalışılıyordu. Birinci Türk Tarih Kongresi’nde Prof. Dr. Âfet İnan Hanımefendi konu hakkında şunları söylemiştir:

Arî denilen dillerin temelinde, Hintçe veya Persçenin (Farsça) mahdut kelimelerinden ziyade Türk dili kökleri aramak mümkün olduğu kanaatindeyim. Bundan çıkacak hakikat behemehal (kesin olarak) hayreti mucip (hayret ettirecektir) olacaktır. Bu büyük meselenin aydınlatılması ancak yüksek Türk üstatlarımızdan beklenebilir26.

Kongrede sadece Âfet Hanım değil birçok isim de bu konuda fikirlerini beyan etmiştir. Samih Rıfat Bey’in konuşmaları bu bağlamda ilginçtir. Kendileri Türkçe ile diğer lisanlar arasındaki ilişkileri anlatır. Asya’da, Afrika’da ve Avrupa’da ve kıtaların birçok farklı yerlerinde konuşulmuş ve konuşulmakta olan dillerin Türk dili ile olan bağlantısını aramış ve kökenlerini çözmeye çalışmıştır. Medlerin ve İranlıların da köken olarak Türk olduklarını belirtir. Daha sonra Arîlerin dillerinin Türk kökenli olduğunu ifade eder27.

12 Temmuz 1932 tarihinde Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti’ne paralel olarak Türk Dili Tetkik Cemiyeti teşkil edilmiştir. Söz konusu kurumun kuruluş gayesi Türk dilinin yapısal özelliklerini, başka dillerle olan ilişkilerini, Türk dilinin tarihsel süreçteki gelişimlerini ve değişimlerini incelemek, araştırmalar yapmaktır. Bu bağlamda ilk ismi Türk Dili Tetkik Cemiyeti olan kurum daha sonra Türk Dilini Araştırma Kurumu, akabinde de Türk Dil Kurumu adını almıştır28. Cemiyetin üyelerinin diğer örnekte olduğu gibi çoğu milletvekillerinden oluşuyordu. 1932’de kurulan TDTC’nin başkanlığına Çanakkale milletvekili Samih Rıfat Bey getirildi. Üyeler ise Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından bizzat tayin ediliyorlardı.

Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin ilk başkanı Samih Rıfat.
Türk Dili Tetkik Cemiyeti’nin ilk başkanı Samih Rıfat.

Birinci Türk Dil Kurultayı (26 Eylül 1932 - 5 Ekim 1932)

Güneş Dil Teorisi fikri ise ilk olarak Üçüncü Türk Dil Kurultayı’nda ortaya atılmıştır. Birinci ve ikinci kurultaylarda yapılan konuşmalar ve sunulan bildiriler ise bu teorinin zeminini ve temelini oluşturan unsurların başında gelmektedir. Birinci Türk Dil Kurultayı’nda yapılan konuşmaların başlıkları aşağıdaki gibidir:

Birinci Türk Dil Kurultayı 26 Eylül- 5 Ekim 1932

Birinci Türk Dil Kurultayı 26 Eylül- 5 Ekim 1932

Türkçenin Arî ve Samî Lisanlarla Mukayesesi

Türk Dili Bir Hint Avrupa Dilidir

Sümer Dili ili Bizim Dilimizi, Fonetik, Morfoloji, Lügat ve Nahvi Teşekkül Noktalarından Mukayese

Türk, Sümer, Hint-Avrupa Dilleri Arasında Mukayeseler

Türk Dilinin Kıdemi, Türkçenin Arî Dillerle Münasebeti

Türkçenin Diğer Dillerle Alaka ve Münasebeti, Türkçenin Manevi Hususiyeti, Hint Avrupa Lisanı

Dillerin Ayrılması, Dilimizin Zenginliği, Halk Dilinin Ehemmiyeti ve İstilahlar, Lahikalar, Hint Avrupa Dilleri ile Türkçe Arasında Birlikler, Ayrılıklar, Savti Mukayese

Dilimizin Hint Avrupa Dillerle Münasebetini Araştırmak Lüzumu

Ecnebi Dillerle Mukayese Nasıl Yapılır?

Bu kurultayın en mühim özelliği henüz Türk dilinin dahilde iyice araştırılmadan, tenkit edilmeden, tarihsel gelişimi detaylı olarak incelenmeden diğer dillerle mukayese işine girişilmiş olmasıdır. Mukayeseye tabi tutulan diğer dillerin de ne denli iyi bilindiği meçhuldür. Subjektif yani taraflı yorumlar ve isteklere göre şekillenen düşünceler mevcuttur. Türk dilinin diğer bütün dillerin kökeni olduğunun ispat edilmeye muhtaç olduğu düşüncesi burada da hakimdir29.

27 Eylül 1932 Vakit Gazetesi Haberi

27 Eylül 1932 Vakit Gazetesi Haberi

İkinci Türk Dil Kurultayı (18-23 Ağustos 1934)

Gazi Mustafa Kemal “in sağlığında toplanan İkinci Dil Kurultayı; dönemin Maarif Vekili Abidin Beyin Başkanlığında 18-23 Ağustos 1934 günleri arasında yine Türk Dil Kurumunda toplanır. Kurultayın Gündemi: “Ural–Altay Dil Ailesinde Türkçenin Yeri” olarak belirlenmiştir. Beş gün devam eden bu kurultayda daha çok birinci kurultaydan bu tarihe kadar geçen zaman dilimi içinde Türk Dilinin çeşitli yönleri üzerinde ferdi ya da öbek halinde yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilir ve değerlendirmeler yapılır. Bu sunuşları Türk Dili Tetkik Cemiyeti Umumi Kâtibi İbrahim Necmi Bey yapmıştır. Kendisinin sunduğu belli başlı çalışmalar dört ana başlık halinde arz edilmiştir. Birinci ana başlık Akademik Bilim Çalışmalarıdır. İkincisi Türk Dilinin Tarih Öncesinin Tarihidir. Üçüncü ana başlık. Dil İnkılabı Çalışmalarına ayrılmıştır. Dördüncüsü ise Ana Türk Grameridir30. İkinci Türk Dil Kurultayı’nda yapılan konuşmaların ve ileri sürülen görüşlerin başlıkları aşağıdaki gibidir:

Samîler Turanîler

Türk Dilinin Yapılış ve Karakterleri ve Türkçenin Ural-Altay Dilleri ile Mukayesesi

Hint-Avrupa Dili Türk Dilidir

Türklerin Menşei ve Türk Dili

Meksika’da Müstamel (Eski) Maya Dilindeki Türkçe Kelimeler Hakkında İzahat

Türk Dilinin Sami Dillerle Münasebeti31

Söz konusu konuşmalarda Türkçede ve Hint-Avrupa dillerinde kullanılmakta olan son ekler yolu ile her iki dil grubunun birbirine olan benzerliği dile getirilmiştir. Bunun da nedeninin Türkçenin Hint-Avrupa dillerinin kökeni ve kaynağı olduğu ispat edilmeye çalışılmıştır. Çoğu fikir o devrin ideolojisi açısından taraftar bulabilse de ilmî bağlamdan uzaklık söz konusu olmuştur. Zorlama ve ittirme tezler ile araştırmacılar bazen iktidara hoş görünme bazen de Türklüğe olan derin ilgi ve alakalarından dolayı objektifliğini kaybetme durumu içerisine girmişlerdir.

Üçüncü Türk Dil Kurultayı ve Güneş Dil Teorisi

(24-31 Ağustos 1936)

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün sağlığında toplanan son Dil Kurultayı 24-31 Ağustos 1936 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Başkanlığını dönemin Kültür Bakanı Saffet Arıkan’ın yaptığı bu kurultayın gündemi “Türk Dilinin Mahiyeti ve Dünya Dilleri Arasındaki Yeri” olarak belirlenmiştir. Yedi gün devam eden bu kurultayda beş alt komisyon kurulmuştur. Bunlar: Linguistik, Etimoloji, Filoloji ve Lügat, Terim ve Gramer komisyonlarıdır. Bu Kurultayın en ilginç yanı ve en uzun tartışmalara sebep olan boyutu, kurultayda ele alınan “Güneş–Dil Teorisidir32. (Ayrıntılar için bk. Güneş Dil Teorisi mad.) Müzakere zabıtlarının toplandığı kitabın Önsöz’ünde amaç şöyle ifade edilmektedir:

Üçüncü Türk Dil Kurultayı’nın 1936 tarihli çalışma programından bir sayfa.
Üçüncü Türk Dil Kurultayı’nın 1936 tarihli çalışma programından bir sayfa.

Bu kurultayın mihveri, Türk dehasının linguistik önüne koyduğu yepyeni dilcilik ekolü “Güneş-Dil Teorisi” olmuştur.

Ulu Önder Kâmal Atatürk’ün kutsal bakışı, Türk Dili üzerinde durduğu günden beri, Türk dilciliğinin attığı adımlar, hızlı olduğu kadar da özlü olmuştur. Türk Dilinin bütün varlığı, bütün tarih ve hatta bütün tarihten öncesiyle kavrayarak incelemek ve böylece dilimizi, bugünkü ve yarınki medeniyeti en güzel kemaliyle kavrayabilecek şiveli ve ahenkli bir ifade vasıtası haline getirmek prensibini düşünen ve çalışma esası veren yalnız Kâmal Atatürk olmuştur.

Türk Dil Kurumu, ülke içinde halk ağzından, ülke içinde ve dışında bütün lügat kitaplarıyla başka eserlerden Türk dili hazinelerini toplayıp ortaya koymak, bunlara ve dil bilgisi üzerindeki araştırmalara dayanarak Türk dilinin, dünya dilleri arasındaki yüksek yerini belirtmek, Hint-Avrupa dilleriyle, Samî dillere Türkçe ana kaynak olduğunu meydana çıkarmak gibi birçok yollarda çalışmaya koyulmuştur.

Türk Dil Kurumu Genel Sekreteri İbrahim Necmi Dilmen “Güneş Dil Teorisinin Ana Hatları” adlı konuşmasında dil ile ilgili şunları ifade etmektedir:

Tarihin ilk bilebildiği bütün dillerin kültürlerinde müşterek olan Türk kültür varlığının izleri bu milletlerin dillerinde de bulmamak mümkün değildir. İşte tarihin bu ana hatlarına dayanarak Türkçenin bütün dillerin ana kaynağı olduğu sabit olur. Türk dili hesaba katılmadan yapılan bütün etütlerin sonuçları yarım ve kısır kalmıştır. Avrupa dilcileri bunu başaramamışlardır. Hint-Avrupa dillerinin kökleri, Türk dilinin varlıkları ile karşılaştırıldığında bunların Türkçede canlı olarak bulunduğu görülmektedir33.

Naim Onat Bey ise “Güneş Dil Teorisine Göre Türkçe-Arapça Karşılaştırmaları” başlıklı konuşmasında işin ehemmiyetine vurgu yapmaktadır:

Anlaşıldığı üzere Güneş-Dil Teorisi insanlığın yalnız dil tarihini değil, bütün tefekkür tarihini de aydınlatacak köksel bir ışıktır. O psikoloji ve sosyoloji tarihine de ışıklar serpecek yepyeni bir ufuktur34.

Yukarıda da vermiş olduğumuz konuşmalardan söz konusu teorinin, Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından Türk Tarih Tezi’ne paralel bir mahiyet taşıması için geliştirildiği ve tetkik edildiği göz önüne serilmektedir. Buradaki Güneş adlandırmasının ise teorinin ehemmiyetini, baş yer teşkil ettiğini, aydınlattığını, bütün genel anlamlara kaynaklık ettiğini ima etmek amacı taşıdığı bilinmektedir. Bu teoriyi açıklamak üzere kurultayda çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Bunlar aşağıdaki başlıklarda yer alan bildirilerde ifade edilmiştir:

Din ve Medeniyet Bakımından Güneş

Güneş-Dil Teorisinin Ana Hatları

Ata Kelimesi

Güneş-Dil Teorisine Göre Toponomik Dil Tetkikleri

Güneş-Dil Teorisine Göre Türkçe Arapça Karşılaştırmalar

Terminoloji ve Güneş-Dil Teorisi

Güneş-Dil Teorisi Analiz Metodu

Güneş Dil Antropolojisi

Güneş-Diş Teorisi Karşısında Grek Dilinin Bazı Hususiyetleri

İşaret Dili ve Tarifsiz Zamir

Güneş-Dil Teorisinin Esaslarına Dair İtirazlar Bakımından Tetkiki

Güneş-Dil Teorisinin Tarihe Tatbiki

Eti Dilinin Mahiyeti ve Ural-Altay Dil Zümresi ile Münasebeti

Türk Dili İlk Kültür Dilidir

Batı Dillerine Geçmiş Türkçe Kelimeler

Güneş Tanrıdan Güneş Dile

Türk Dilinin Dünya Dilleri Üzerindeki Tesisi ve Etrüsk Dili

Tüm bu konuşmalarda Güneşin yalnızca Orta Asya Türklüğünün değil bütün Türklerin ibadet ettikleri varlık olarak nitelendirilir. Aton, Vodan, Bel, İl, Odin gibi ilah isimlerinin Türkçe kökenli sözcükler olduğu anlatılmaya çalışılır. Falih Rıfkı Atay ise Güneş-Dil Teorisi hakkında şu yorumu yapar:

Türk’ü kendi şahsiyetine ve Şark-İslam dünyası dışında bir medeni topluluk yaratabileceğine inandırmak için diline ve tarihine inandırmak lazımdı. Atatürk kendi milletini aşağılık duygusundan kurtarmak için, dilci ve tarihçilerin zaman zaman, en abartılı iddialarını dahi benimsemekten kaçınmamıştır.

Atatürk bir noktada çok ısrar ediyordu. Türkçede kalacak kelimelerin aslında Türkçe olduğu izah edilmeli idi. Atatürk ile anlaşamadığım pek sayılı meselelerden biri de budur. Ben yabancı kelimelerin bir dilin milli olması bakımından hiçbir zararı olmayacağı fikrinde idim. Türkçenin bağımsız dillerden biri olacağına asla şüphe etmezdim. Bunun için de dilbilgisinin eski kanunlarını zorlamanın faydasız olduğunu söylerim. Bu izah zorlamaları yüzünden sarıldığı Güneş-Dil Teorisine kıymet vermezdim35.

Atatürk’ün dil çalışmalarıyla ilgili el yazısından bir örnek.
Atatürk’ün dil çalışmalarıyla ilgili el yazısından bir örnek.

Güneş-Dil Teorisi ne kadar ilmi temellere oturtulmuş olarak bulunduğu devirde muteber bir fikir olsa da aslında hiçbir zaman öyle olmamıştır. Ancak bu hususta yapılmış olan çalışmalarda Türk Diline büyük hizmetler de yapılmıştır. Bu teori ile Osmanlı İmparatorluğu devrinde “Etrak-ı biidrak” (İdrakten yoksun Türkler) olarak anılmış olan Türk milletinin morali yükselmiştir. Görüldüğü üzere tarih ve dil çalışmaları milletlerin varlığını ispatta önemli mefhumlardır. Yusuf Akçura’nın Birinci Türk Tarih Kongresi’nde bildirisini şu sözlerle bitirir ki oldukça mühimdir:

Tarih, mücerret (soyut) bir ilim değildir. Tarih hayat içindir. Tarih milletlerin, kavimlerin varlıklarını muhafaza etmek, kuvvetlerini inkişaf ettirmek (ortaya çıkarmak) içindir36.

Genel Çıkarım (Sonuç)

Geçmişle ilgili bağlantıların hatırlanması bağlamında söz konusu devirde Etibank, Sümerbank gibi kurumlar açılmıştır. Tüm bu yapılanlar eski Anadolu uygarlıklarına ve Mezopotamya uygarlıklarına bir göndermedir. Burada asıl amaç bir kök ve geçmişle içinde bulunulan günün bağdaşlaştırılmasıdır. Bu gibi isimler sayesinde tez, sosyal hayata da yansımış oldu. İmgesel olarak halkın zihninde yer edindi. Kısacası Türk Tarih Tezi milattan evvelki devirlerde Orta Asya’da yaşayan medeni nüfus haricinde tüm dünyanın karanlık içerisinde bulunduğunu, vahşetin ve kinin Türklerin olmadığı coğrafyalarda hüküm sürdüğünü iddia eder. Geride kalan dünya tüm ilkelliği ile anlatılırken Orta Asya’nın brakisefal halkı medeniyet ile çoktan tanışmış ve göç ettiği vakitlerde medeniyeti taşıyıcı unsur olmuştur.

Ankara Ulus’taki tarihî Sümerbank binası; Cumhuriyet döneminin kurumlaşma izlerinden biri.
Ankara Ulus’taki tarihî Sümerbank binası; Cumhuriyet döneminin kurumlaşma izlerinden biri.BurakOtto · CC BY-SA 4.0

Söz konusu göçler coğrafi şartlar yüzünden gerçekleşir ve bu sayede uygarlık tüm dünyaya buradan yayılır. Çin, Hindistan, Sümer, Eti, Anadolu, Mısır ve Avrupa gibi uygarlıklar Türk ile tanışmaları sonucunda medenileşmişlerdir. Hatta buraları Türkler tarafından teşkil edilen yerler olarak nitelendirirler. Tez, Söz konusu olan Türklerin, XIX. ve XX. yüzyılda iddia edildiğinin aksine barbar, ilkel ve medeniyet dinamiğinden yoksun olmadığını ispat etmeye çalışır. Hatta Avrupa tüm medeniyetini bu üstün Türk’e borçludur. Anadolu ile Türkler arasında 7.000 yıllık bir bağdan dahi söz edilmiştir. Çok eski devirlerde Türkler Orta Asya’dan Anadolu’ya gelerek medeniyet kurmuşlardır.

Yani Türklük ile Anadolu’nun uzun süreli bir birlikteliği, ortak bir geçmişi mevcuttur. 1936 yılında ise dünyadaki tüm dillerin Türk dilinden türediği tezi ortaya atılıyordu. Kültür konusunda ise Türklerin bu kadar göç ve yer değişimine rağmen kültürlerini ve dillerini korudukları hala dünyanın her yerinde aynı şekilde ve ortak paydada anlaşabilen insan kitlelerinin olduğu iddia ediliyordu.

Antropolojik çalışmalarda ise Türk ırkının antropolojik ölçümleri yapılarak ve bu ölçümler referans gösterilerek tüm olumlu nitelikler bu üstün ırka yükleniyordu. Bunları anlamak için Türkiye’nin bu toprakların gerçek sahibi olduğunu kanıtlama isteğini kavramak lazım gelir. Bizans İmparatorluğu, Haçlı krallıklar, Büyük ve Küçük Ermeni krallıkları uzun yıllardan beri buralarda mevcudiyetini sürdürmekte idi. Gerçek sahibin kanıtlanması ise ancak Tarih tetkikleri ve linguistik tetkiklerle sağlanabilirdi. Bu çalışmalarda diğer tüm milletlerin aksine Türklerin Anadolu ile bağlarının çok daha eskiye gittiği vurgulanmıştır. Yeni dönemden ziyade eski döneme ilgi duyulmasının temel sebeplerinden birisi ise eski devirlere ait bilgilerin çok az veya kısıtlı miktarda bulunmasıydı.

Eski devirlerle ilgili malumatın az olması böyle bir tezin ortaya atılmasını ve savunulmasını kolaylaştıracak türde idi. 1930’larda resmileştirilen tez, mübalağalı ve gerçeklikten uzakmış gibi görünebilir ancak dönemin siyasi dertlerine ilaç olabileceğini unutmamak lazımdır. Bu tez ortaya atıldığı devirde bir tedavi yöntemi gibi görülmüştür. Tüm bunları göz önünde bulundurmadan yapılacak ağır eleştiriler de kişilerin takdirine kalsa da üzerinde düşünülmesi ve iyi tartılması gereken konulardır. Ki o devirde tez yapılırken amaç her şeyin eksiksiz ve ispat edilebilir olması değildir. Yani kesin bir doğruya ihtiyaç aslında yoktur. Tezin belli başlı siyasi emelleri vardır.

Dahilde yani Türkiye Cumhuriyeti’nin içerisinde yaşamakta olan ve kamuoyunca kötü ün salmış olan milletin olumlanması bu devirde sağlanmıştır. Yine Anadolu topraklarında teşkil edilmiş bu yeni devletin uluslararası statülere uygun olarak meşrulaştırılması az çok başarılmıştır. Tez ile çoğu konu kanıtlanamamış olsa da en azından iddia edilebilir konuları gündeme alması bağlamında her daim önem teşkil edecektir. İçinde bulunduğu millete moral ve motivasyon kaynağı olmuştur.

Ekler

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Orta Asya

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Orta Asya'ya bakışı.

Kaynakça

Âfet Hanım, Tarihten Evvel ve Tarihin Fecrinde, Birinci Türk Tarih Kongresi, 1932

Âfet İnan, Atatürk ve Tarih Tezi, Belleten, Sayı 10, 1939

Atatürk Ansiklopedisi, Dil Kurultayları maddesi

Behçet Kemal (Çağlar), Ergenekon, Ülkü, Sayı 1, Şubat 1933

Birinci Türk Tarih Kongresi, Konferanslar, Zabıt Tutanakları, Maarif Vekâleti ve Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti.

Ekrem Akurgal, Tarih İlmi ve Atatürk, Belleten, Sayı 80, 1956

Enver Ziya Karal, Atatürk’ün Türk Tarih Tezi, Atatürk Hakkında Konferanslar, DTCF, Ankara 1946

Falih Rıfkı Atay, Atatürk ve Dil, Türk Dili, Sayı 3, Aralık 1951

İbrahim Necmi Dilmen, Güneş Dil Teorisinin Ana Hatları, Üçüncü Türk Dil Kurultayı

İkinci Türk Dil Kurultayı, Türk Dili, Sayı 12, Haziran 1935, TDTCB

İsmail Beşikçi, Türk Tarih Tezi, Güneş Dil Teorisi ve Kürt Sorunu, Yurt Kitap Yayın, Ankara, 1991

İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Türk Tarihi Yazılırken Atatürk’ün Alaka ve Görüşlerine Dair Hatıralar, Belleten, Sayı 10, 1939

Naim Onat, Güneş-Dil Teorisine Göre Türkçe-Arapça Karşılaştırmaları, Üçüncü Türk Dil Kurultayı

Ruşen Eşref, Türk Dili Tetkik Cemiyeti Nasıl Kuruldu? Ülkü, Sayı 8, Eylül 1933

Samih Rıfat Bey, Türkçe ve Diğer Lisanlar Arasındaki İrtibatlar, Birinci Türk Tarih Kongresi

Semavi Eyice, Atatürk’ün Büyük Bir Tarih Yazdırma Teşebbüsü: Türk Tarihinin Ana Hatları, Belleten, Sayı 128

Türk Tarihi Hakkında Mütalaalar, Türk Ocakları Neşriyatı, Türk Ocağı Matbaası, İstanbul 1930

Türk Tarihinin Ana Hatları (Methal Kısmı), Devlet Matbaası, İstanbul, 1931

Türk Tarihinin Ana Hatları, Türk Ocağı Türk Tarihi Tetkik Heyeti Neşriyatı, Devlet Matbaası, İstanbul, 1930

Ziya Gökalp, Ergenekon, Altın Armağan II, Türk Yurdu, 24. Sayıya Ek, 1912

Dipnotlar

  1. Türk Tarihi Hakkında Mütalaalar, Türk Ocakları Neşriyatı, Türk Ocağı Matbaası, İstanbul 1930, Âfet Hanım’ın konuşması. ↩
  2. A.g.e. ↩
  3. A.g.e., Ord. Prof. Sadri Maksudî Bey’in konuşması. ↩
  4. A.g.e. Reşit Galip Bey’in konuşması. ↩
  5. Türk Tarih Tezi hakkında bkz. Âfet İnan, Atatürk ve Tarih Tezi, Belleten, Sayı 10, 1939, s. 243-246; Enver Ziya Karal, Atatürk’ün Türk Tarih Tezi, Atatürk Hakkında Konferanslar, DTCF, Ankara 1946, s.55-65; Ekrem Akurgal, Tarih İlmi ve Atatürk, Belleten, Sayı 80, 1956, s.571-584; İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Türk Tarihi Yazılırken Atatürk’ün Alaka ve Görüşlerine Dair Hatıralar, Belleten, Sayı 10, 1939, s.349-353; Semavi Eyice, Atatürk’ün Büyük Bir Tarih Yazdırma Teşebbüsü: Türk Tarihinin Ana Hatları, Belleten, Sayı 128, 1968, s.509-526 ↩
  6. Türk Tarihinin Ana Hatları, Türk Ocağı Türk Tarihi Tetkik Heyeti Neşriyatı, Devlet Matbaası, İstanbul, 1930, s.38-39 ↩
  7. TTAH, s. 68-69 ↩
  8. Milattan önce X. yüzyıl sonu veya IX. yüzyıl başı ile milattan önce VI. yüzyılın ortaları arasında var olmuş bir ülkedir. Kaldea halkı Sami dilini konuşmaktaydı. Ülke, Mezopotamya'nın uzak güneydoğu köşesindeki bataklık bölgede kurulmuştur. ↩
  9. TTAH, s. 403-404 ↩
  10. TTAH, s. 411-412 ↩
  11. Türk Tarihinin Ana Hatları (Methal Kısmı), Devlet Matbaası, İstanbul, 1931. ↩
  12. Ziya Gökalp, Ergenekon, Altın Armağan II, Türk Yurdu, 24. Sayıya Ek, 1912, s.20 ↩
  13. Birinci Türk Tarih Kongresi, Konferanslar, Zabıt Tutanakları, Maarif Vekâleti ve Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti tarafından terkip edilmiştir. s. 99 ↩
  14. A.g.e., s.364 ↩
  15. Birinci Türk Tarih Kongresi, s.30-31 ↩
  16. Avestaca, Zentçe veya Zendce, İran’ın en eski dillerinden biri. Hint-Avrupa dil ailesinin Hint kolunda yer alır. ↩
  17. A.g.e., s.35 ↩
  18. A.g.e., s.40-41 ↩
  19. A.g.e., s.46-47 ↩
  20. A.g.e., s.49-50 ↩
  21. A.g.e., s.276 ↩
  22. A.g.e., s.277 ↩
  23. Behçet Kemal (Çağlar), Ergenekon, Ülkü, Sayı 1, Şubat 1933, s.11-13 ↩
  24. İçinden geçen İndus nehriyle onun dört kolundan dolayı “beş su” (penç âb) anlamında bir isim taşıyan Pencap, Hint alt kıtasının kuzeybatısında yer alır. ↩
  25. İsmail Beşikçi, Türk Tarih Tezi, Güneş Dil Teorisi ve Kürt Sorunu, Yurt Kitap Yayın, Ankara, 1991, s.105-106 ↩
  26. Âfet Hanım, Tarihten Evvel ve Tarihin Fecrinde, Birinci Türk Tarih Kongresi, 1932, s.39-40 ↩
  27. Samih Rıfat Bey, Türkçe ve Diğer Lisanlar Arasındaki İrtibatlar, Birinci Türk Tarih Kongresi, s.52-78 ↩
  28. Konu hakkında detaylı bilgi için bkz. Ruşen Eşref, Türk Dili Tetkik Cemiyeti Nasıl Kuruldu? Ülkü, Sayı 8, Eylül 1933, s.81-97 ↩
  29. Birinci Türk Dil Kurultayı, Müzakere Zabıtları, s.456 ↩
  30. Atatürk Ansiklopedisi, Dil Kurultayları maddesi. ↩
  31. İkinci Türk Dil Kurultayı, Türk Dili, Sayı 12, Haziran 1935, TDTCB, s.89-91 ↩
  32. Atatürk Ansiklopedisi, Dil Kurultayları maddesi. ↩
  33. İbrahim Necmi Dilmen, Güneş Dil Teorisinin Ana Hatları, Üçüncü Türk Dil Kurultayı, s.64-65 ↩
  34. Naim Onat, Güneş-Dil Teorisine Göre Türkçe-Arapça Karşılaştırmaları, Üçüncü Türk Dil Kurultayı, s.152 ↩
  35. Falih Rıfkı Atay, Atatürk ve Dil, Türk Dili, Sayı 3, Aralık 1951, s.7-10 ↩
  36. Yusuf Akçura, Birinci Türk Tarih Kongresi'nde sunduğu tebliğden. ↩
YAZI ÜZERİNE

Fikrini gerekçesiyle paylaş.

Yazıyı paylaş

Görüşler

0 yorum

Görüşler yükleniyor…

Yorum kimliğinSöze katılmak için bir kimlik seç

Üye hesabınla ya da sana ait bir gölge kimlikle katılabilirsin.

0/2000Topluluk kuralları geçerlidir.

NOVASOFYA yazıları kalıcı ve erişilebilir biçimde korunur.