Şahin Bey ve Gaziantep Savunması
Şahin Bey’in Kilis–Antep hattındaki mücadelesini, Gaziantep savunmasının örgütlenmesini ve Millî Mücadele’de yerel direnişin gelişimini kaynaklarıyla inceleyin.

Gaziantep ve İşgal Yılları
Mevcut ismini Kurtuluş Savaşı’ndan daha sonraki dönemlerde almış olan Şehr-i Gaziantep, günümüz haricinde çok eski tarihlerde de stratejik olarak önemli ve kritik bir nokta olmuştur. Tarihin en eski uygarlıkları bu coğrafyanın etinden sütünden ve toprağından faydalanmıştır. Bunlara örnek olarak ise Hurri, Hitit, Doğu Roma, Asur İmparatorluğu ve Pers (Fars) İmparatorluğu verilebilir. Buradaki asıl Türkleşme ise VI. Ve VII. yüzyıllarda başlamıştır. Türkistan’dan gelen Türk halkı zaman içinde Anadolu ve Mezopotamya bölgelerine uyum sağlamış ve bu bölgelerin Türkleşmesi XVI. yüzyılda neredeyse tamamlanmıştır. Millî Mücadele Dönemi’nde de göreceğimiz üzere eski devirlerden beri birçok milletin de saldırı girişiminde bulunduğu bir bölge olmaktan kendini kurtaramamıştır.

Modern yıllarda Sanayi İnkılabı ile savaş araç gereçleri yapımında güçlenmiş olan ve dünyayı sömürmek için adeta sıraya girmiş olan İngiltere ve Fransa gibi sömürgeci devletler bu topraklarda maden ve petrol aramış hatta yerel halkı sömürmüş onların politikalarına ve fikirlerine dahi müdahale etmişlerdir. Tüm bunlara rağmen ise Gaziantep’in Gazi halkı bu işgallere karşı gelmiş ve sonunda muvaffak olmayı bilmiştir. Eski adı bilindiği üzere Ayıntab’dır. Bu şehir Hititlerin ticaret ve kültürel çeşitlilik merkezlerinden birisi olma özelliği taşır. Farklı Eskiçağ araştırmacılarının telakkilerine göre şehir M.Ö 5600’lü yıllarda kurulmuştur. Bu “Ayıntab” ismi ilk olarak Urfalı Mateos Vekayinamesi’nde geçmektedir.
Bu ismin kökeni Arap fonetiğinden olmakla birlikte Parlayan bir pınar mealine gelmektedir. Günümüz Antep ismi kullanımı ise İslam alemi ile tanışma sonrası yaygınlaşmıştır. Roma ve Bizans hükmü altına girmiş olan şehir daha sonraları Haçlı İttifakının kontrolü altında tutulmuştur. Ardı sıra gelen yıllarda şehir diğer şehirlerin kaderinde olduğu gibi Moğolların istilasından ve yağmasından kaçamamıştır. Osmanlı Devleti’ne girişi ise Mısır Vilayetinin fethi ile gerçekleşmiştir. Bu ise XVI. yüzyılda gerçekleşmiştir. Bu bölgede yaşayan yerli halk zaman zaman Devlet-i Âliyye’ye de çeşitli isyanlar başlatmıştır. Yine Osmanlı İmparatorluğu’nun dağılış devrinde buralarda yaşayan Ermeniler ile Türkler arasında çeşitli tartışmalar ve kavgalar yaşanmıştır.
Hatta bu durum Osmanlı- Rus savaşına katılan Ermenilerin, Rus safında yer almasıyla daha da alevlenmiştir. Ermeniler buralarda mektepler ve eğitim kurumları açmıştır. Daha sonraki süreçte buralarda yetişen çeşitli Ermeni ilim sahibi insanlar ilerleyen yıllarda ayaklanmaların başlamasında ve kendi halkından olan insanları örgütleme konusunda söz sahibi ve öncü olmuşlardır. Öyle söylenir ki buradaki kurumlardan ve verilen eğitimlerden devletin de bir müddet haberi olmamıştır. XIX. Yüzyılın sonlarına doğru Antep’in yerli halkı da eğitim kurumlarına önem vermeye başlamış, Öğretmen Okulu açılmıştır. 1913 senesinde bağımsız bir sancak olan bu güzel şehir I. Cihan Harbi sonrasında İngilizler ve Fransızlar tarafından işgale uğramıştır.
1921 yılı içerisinde de gösterdiği mukavemet neticesinde Gazi unvanını almıştır. İşgal yıllarına gelecek olursak bu topraklar 1912 yılında içerisinde İngiltere ve Fransa’nın içerisinde olduğu genel bir mutabakata göre Osmanlı’nın sahip olduğu yerler paylaşılacaktı. Bu paylaşımda günümüzün savaş coğrafyası olan Suriye Fransız kuvvetlerine teslim edilecek, diğer kalan tüm bölgeler ise emperyalizmin o zamanki bir numaralı öncüsü olan İngiltere’ye kalacak idi. 1916 senesi içerisinde meşhur Sykes-Picot ahitnamesini imzaladılar. Bunun nihayetinde Irak ve Filistin İngiltere’nin, Suriye, Kilikya ve daha sonra Kahraman, Şanlı ve Gazi unvanlarını alacak üç şehri; Maraş, Urfa ve Antep Fransızlara bırakılmak üzere idi.

İngilizler buralardaki Ermeniler ile birlikte hareket etmiş ve yerel halkın mukavemetini kırmak istemişlerdir. Ermenilerin okulları ve evleri bu dönem içerisinde adeta bir karargâh görevi görmüştür. Öyle ileriye gitmişlerdi ki, kadın çoluk çocuk demeden herkesi öldürmüş, Avrupa’nın hümanizma ruhuna en büyük darbeleri vurmuşlardır. 15 Eylül 1919 günü İngiltere Antep şehrinden çekildi ve onun yerini Fransa aldı. Elbette her zulmün ardından bir direniş ve masumların sesi olacak insanlar ortaya çıkmıştır. Nitekim Antep’te de öyle oldu. Şehirde artık işgallere karşı büyük toplantılar ve mitingler düzenleniyor yerel halk bunlara iştirak ediyordu.
Yerel halk ve Millî Mücadelenin kadrosu İngilizlerin yerini alan Fransızlara hiç güvenmiyordu. Hatta Mustafa Kemal, Fransa'nın sırf kendi çıkarları için Türk Millî Mücadelesine taraftar göründüğünü belirterek; "Haksız yere Adana'da oturan Ermenileri başımıza musallat eden, Urfa, Antep, Maraş'ı işgal eden bir devlet hiçbir zaman bizim dostumuz değildir”1 diye belirtmiştir. Bu mitingler ve Ermenilerin yaptığı vahşice saldırılar nedeni ile artık sabrı taşan Türk insanı patlama derecesine gelmiştir. En sonunda 21 Ocak 1921 günü büyük bir işgal karşıtı direnişin ilk meşalelerinden birisi yakılmış oldu. 10’lu yaşlarının henüz çok başında olan Mehmet Kâmil adında bir Türk genci, annesine sarkıntılık etmek isteyen Fransız askerlerine direndi. Bunun sonucunda Fransız askerler tarafından süngü ile şehit edildi. İşte bu durum neredeyse Antep’te yaşayan tüm Türkleri harekete geçirdi. Tepkilerden dolayı işgalci birliklerinin yöneticileri bu suçu işleyen askerlerini yakalatıp ceza uygulayacağını söylese de halk bu sözlere aldırış etmeden direnişi başlattı.
Menkıbevi Bir Komutan Şahin Bey
Artık belli başlı direniş çeteleri kurulmuş ve mücadeleye başlanmıştı. Bu çetelerin ilk başarısı ocak ayının 12 ve 13. Günlerinde 1920 senesinde gerçekleşti. Maraş şehrine giden yaklaşık 500 Fransız askeri imha edilmişti. Antepliler aslında bu Fransız güçlerini çoğunlukla sevkiyat ve yer değişimi yaparken yakalayıp imha etmek istiyordu ve bunun için özel yollar belirlenmişti. Bu yollardan bir tanesi de Antep- Kilis yolları arası idi. Bu bölgeye tayin edilen kişi ise makalemizin menkıbevi kahramanı Şahin Bey’dir. Şahin Bey’in buradaki amacı Fransız birliklerinin Kilis içlerinden Antep’e ilerlemesini önlemektir. Elbette kıt kanaat imkanlar ile buralarda zengin ordulara karşı direnmek büyük bir cesaret ve feraset sahibi olmayı gerektirir bir durumdur. Buralarda verilen mücadelenin destansı nitelik taşımasının sebeplerinden birisi de budur.

Mücadelelerde gösterilen başarı ve diplomatik yollarda elde edilen kazanımlar sayesinde 20 Ekim 1921’de yapılan Ankara Antlaşması uyarınca Fransızlar 25 Aralık 1921’de Antep’i terk etmek zorunda kaldılar. Şimdi gelelim kahramanımızdan bahsetmeye. Şahin Bey’in asıl ismi Mehmed Sait’tir. Şahin Bey ismi ise ona unvan olarak verilmiştir. 1877 yılı içerisinde dünyaya gelmiş olan Şahin Bey gençlik yıllarında askerliğe atılmıştır. Nüfusa kayıtlı olduğu yer Antep şehridir. 1899 yılında Yemen’de bulunmuş ve yine çok zor koşullarda Osmanlı topraklarını müdafaa etmek için gözünü kırpmamıştır. Yine Türk tarihinde önemli ve üzücü bir yeri bulunan Trablusgarp Savaşı’na katılmak için gönüllü olmuştur.

Hatta Mustafa Kemal’in birliğinde görev almıştır. Balkan Savaşları’nda ve Galiçya topraklarına askerlik faaliyetlerini sürdürmüştür. İlerleyen yıllarında teğmenlik rütbesine yükselmiştir. 1918 yılında Mısır topraklarında vatanı savunurken emperyalist İngilizlere esir düşmüştür. Savaştan sonra yapılan Mondros Mütarekesi ile birlikte karar alınarak serbest bırakılmıştır. Yine esaretten kurtulduğu sene özgürlüğünün peşine düşmemiş askerlik yolunu benimseyerek Harbiye Nazırından görev istemiştir. Bu isteğinin sonucunda ise Antep’e tayin edilmiştir. Birkaç ay kaldıktan sonra Mustafa Kemal Paşa’nın emirlerini dinlemek üzere Sivas şehrine gitmiştir. Burada gerekli talimatları aldıktan sonra Antep şehrine geri dönerek Gaziantep’te bulunan Kuvay-ı Milliye teşkilatı ile görüşmüş verilen vazifeleri yerine getirmeye hazır olduğunu bildirmiştir2.

Görevi ise daha önce belirttiğimiz gibi Kilis-Antep hattını muhafaza ve müdafaa etmektir. Çevredeki köyleri ve kasabaları da bilgilendirmiş ve Kilis-Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ile temaslara geçmiştir. Azmi ve kararlılığı ile böylece çevresini de etkilemiş ulusal kurtuluşta önemli bir rol üstlenmiştir. Şahin Bey 3 Şubat 1920 günü içinde savunduğu hat üzerinden gelen ve 200’e yakın arabadan müteşekkil bir Fransız iaşe birliğinin büyük çoğunluğunu yok etmiştir. Kaçıp canını kurtarabilenler Kilis’e dönmek mecburiyetinde kalmıştır. Bir kere daha bu tür bir olay yaşandıktan sonra Fransız öncülleri Şahin Bey ile görüşmek istemişlerdi. Ancak bu gerçekleşmedi. Türklerin istediği artık Fransızların ve Ermeni kuvvetlerinin çekip gitmesiydi.
Ancak 5 Mart günü yine bir deneyiş içerisine giren Fransızlar pişman olacakları bir gün yaşadılar. Birçoğu ölmüştü ve ağır yaralı askerleri mevcuttu. 26 Mart günü düşman çok etkili ve kalabalık gelmişti. İşgalciler yüzünden Şahin Bey köyleri boşalttırmak zorunda kaldı. Saatlerce süren çarpışmaların ardından bazı mevkiler düşman tarafından ele geçirildi. Milli kuvvetlerimiz tökezlemeye başlamışlardı. Şahin Bey bu durumun çetinliği ile mücadele ederken artık birliklerini ikinci bir bölgeye kaydırdı. Ağır ve otomatik silahlar karşısında gücü yetmiyordu. Birliklerin ise motivasyonları zarar görüyordu. İlerleyen saatlerde artık yeni konuşlandıkları yerler de düşman tarafından ele geçirildi.
28 Mart 1920 sabahı Şahin Bey büyük bir direniş sergiliyordu. Yanındaki çoğu silah arkadaşlarını morali bozulup birlikten ayrılmış olsa da o kararından dönmemekte kesindi. Nitekim öyle de oldu, Şahin Bey düşmanın süngüsü ile şehit olmuştu. Bu direnişlerin önemi, Fransızların çeşitli bölgelerde yenilebilir bir düşman olduğunu kanıtlamış olmasıdır. Ve yine bu gösterilen mukavemet karşısında zaman zaman Fransızların antlaşma yapmak istediği vakitler de olmuştur. Yani düşman yenilebilirdir. İlerleyen zamanda düşman artık tamamen Antep şehrine girmiş bulunuyordu.
Antepliler 11 Ağustos 1920'den 8 Şubat 1921'e kadar yine savaştılar ve düşmanı hiç rahat bırakmadılar. BMM Hükümeti, Anteplileri bu şanlı, onurlu ve de soylu mücadelelerinden dolayı, 6 Şubat 1921 günü 93 sayılı yasa ile "Gazilik" unvanı ile onurlandırmıştır. Sevr’in muhtemel koşullarının en çok hissedildiği topraklar olan bu söz konusu yerler Batı’daki başarıların ve yerel direnişçilerin sayesinde kurtulabilmiştir. 15 Mart 1921 tarihinde Londra’da gerçekleştirilen toplantıda Türk ve Fransız temsilcileri bulunmakta idi. Bu toplantıda alınan kararlar gereğince işgal edilen Antep ve Kilikya bölgesindeki topraklar asıl sahibi olan Türk insanına geri verilmesi hususunda mutabık olundu. Aynı yılın 25 Aralık günü artık Fransızlar işgal ettiği bu topraklardan tamamen çekildiler. Bu başarıda şüphesiz Antep halkı göz ardı edilmemelidir. Yerel halk her şeyi kendi düzenlemiş, kendi örgütlemiş, silah, cephane, erzak gibi ihtiyaçlarını kendi cebinden, tarlasında karşılamış, binlerce şehit vermiştir.

Kaynakça
Gömeç, Sadettin, “Millî Mücadele 'de Antep”, Ankara, 1989.
Sonyel, Salahi R, “Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika”, C. I, Ankara, 1973.
Ünler, Ali Nadi, “Gaziantep Savunması”, İstanbul, 1969.
Yetkin, Hulusi -Mehmet Solmaz, “Gaziantep Savunmasında Şehit Şahinin Yeri”, Gaziantep, 1963.
Çay, Abdülhaluk-Yaşar Kalafat, “Doğu ve Güneydoğuda Anadolu Kuvay-ı Milliye Hareketleri”, Ankara, 1990.
Dipnotlar
- Rahmi Apak, Reşat Hallı, Kadri Coşkuner, Türk İstiklal Harbi-Batı Cephesi (4 Eylül 1919-9 Kasım 1920), Genel Kurmay Harp Dairesi Yayınları, Ankara, 1965, s. 65 (M. Kemal ATATÜRK’ün 10.11.1919'da Sivas 'tan Bekir Sami Bey 'e çektiği telgraf.). ↩
- Sadettin Gömeç, Millî Mücadele 'de Antep, Ankara, 1989, s. 38 ↩

NOVASOFYA yazıları kalıcı ve erişilebilir biçimde korunur.
Görüşler
0 yorumGörüşler yükleniyor…