NOVASOFYA Bilge Baykuş
KeşfetYazılar
Yazılara dön
Sanat

Rönesans ve Reform Döneminde Avrupa Sanatı

Rönesans ve Reform döneminde Avrupa sanatının dönüşümünü; Leonardo da Vinci, Rafaello ve Michelangelo’nun eserleri üzerinden tarihî bağlamıyla keşfedin.

Samet burhan Çetin19 Kasım 2026 · 6 dk okuma
6 dktahmini okumaSanatkategori19.11.2026son güncelleme
Rönesans ve Reform Döneminde Avrupa Sanatı konulu NovaSofya kapak görseli.

Rönesans ve Reform Devrinde Avrupa’da Sanat

XV. ve XVI. Yüzyılda gerçekleşmiş olan Rönesans ve Reform devrinde birçok sanat akımı ve sanatçı ortaya çıkmış, meydana getirdikleri eserlerle günümüze kadar üzerinde konuşulup tartışılmaya devam edilmiştir. Söz konusu devirde ortaya çıkan muhtelif fikirler, insanların da birikimleri ve kültürleri ile harmanlanmış, sanatçılar düşünüp hissettiklerini meydana getirdikleri eserlere yansıtmışlar, adeta soyut düşünceleri sanat yoluyla somut ortama aktarmışlardır. Luther’in ortaya çıktığı devirde birçok sanatçı yaşamış olup bunlar gayet alanlarında başarılı insanlardır. Özellikle Leonardo Da Vinci şaşırtıcı isimlerin başında geliyordu. Bu zatın ilgi alanı içerisine tüm dünya girmekteydi. Doğa bütünüyle onun alakasını çekiyordu.

Da Vinci kendisini bilim öğrenmeye adamış, gözlem yapmayı ve düşünmeyi seven birisi idi. İnsan vücudunun organlarını resmedebilmek için yıllarını harcamıştı. Savaş tabloları dehşet içeriyordu. Korkuya kapılmış insanların savaş meydanında deliye dönüşlerini resmediyordu. Son Akşam Yemeği isimli tablo da yüzyıllarca konuşulmuştu. Bu tabloda karakterler incelenmiş, bireylerin his dünyaları açık şekilde aktarılmıştır. Her sıfatta birbirinden farklı tepkiler mevcuttur. Mona Lisa, Vitruvius Adamı, Kırmızı Tebeşir Otoportresi, Kayalıklar Bakiresi, La Scapigliata, Kakımlı Kadın, Salvator Mundi, Ginevra Benci’nin Portresi, Azize Anna, Vaftizci Yahya, Leda, Dionysus sanatçının diğer eserlerinden bazılarıdır. Özellikle Mona Lisa tablosu yıllarca eleştirilmiş ve üzerine yazılar yazılmıştır.

Leonardo da Vinci’nin rahimdeki fetüsü inceleyen anatomi çizimleri.
Leonardo da Vinci’nin rahimdeki fetüsü inceleyen anatomi çizimleri.

Kimileri gülüşünde bir gizem sakladığını iddia etmiş kimileri ise bu gülüşü cinselliğe yormuştur.

Söz konusu dönemin en belirgin niteliklerinden birisi de yaşamı dolu dolu yaşama arzusudur. Yaşam gerçekten güzel, zevkli ve çekicidir. İnsanlar bu devirde kadehlerinde ne varsa kana kana içip bitirmekten başka bir şey istemiyorlardı1. Venedik şehri Avrupalı turistlerin göz bebeği haline geldi. Venedik adeta aşıkların şehriydi. Buraya gezmeye gelenler altınlardan ve mücevherlerden, saraylardan ve egzotik meyvelerden çok miktarda yararlanıyorlardı. Şehre olan büyük ilgi Bellini ve Tintoretto gibi ressamların eserlerine de yansıdı. Bu devrin bir diğer özelliği ise hayattaki amacın yaşayıp kaybolmak olmadığı, tüm hayatın çekilmesi gereken bir ziyafet olduğu inancı hakimdir. Tuvaller çok renkli ve ışıklıdır. Tablolar ihtişamlıdır. Her erkek bir kahraman ve her kadın şehvetli güzellikler içerisinde tasvir edilmektedir2.

Rönesans resminde portre meşhurdur. O dönemin bireyciliğini gözler önüne seren portre çizimleriyle kişilerin yani çizilenlerin ruh dünyası irdelenir, duygular ve hislerin durumuna göre yüz şekli verilirdi. Sanat ve din birbirinden ayrılınca dini resimler de bundan nasibini aldı. Keşişler ve rahibeler görkemsiz ve sade bir görüntüden uzak tasvir edilerek ihtişamlı kıyafetler ve olağanüstü güzellikte vücutlarda kendilerine yer buldular. Kişiler eskisinden zengin ve güzel şekillere büründüler. Bu tarzda zirveye Rafaello Sanzio ile beraber ulaşılmış oldu. Luther Avrupa’nın bir kısmını altüst ederken aynı coğrafyada Rafaello çiçek bahçeleri içerisinde dolaşıyordu. Her ikisi de dini anlaşılır bir noktaya getirme çabası içerisindeydi.

Jan van Eyck, Arnolfini Portresi. Kuzey Avrupa resminde mekân ve ayrıntı kullanımına bir örnek.
Jan van Eyck, Arnolfini Portresi. Kuzey Avrupa resminde mekân ve ayrıntı kullanımına bir örnek.
Hans Holbein, Elçiler, 1533. Rönesans portresinde eşya, mekân ve simgeler.
Hans Holbein, Elçiler, 1533. Rönesans portresinde eşya, mekân ve simgeler.

Tabi diğer bir yandan dönemin ihtiyaçlarına göre de dini yorumlamak ve uyumlu hale getirmek istiyorlardı. Rafaello imanı zayıflayan kişilerin imanlarını estetik yola çekerek yeni bir teselli imkânı vadediyordu. Rafaello hakikat ile değil, estetik ile ilgileniyordu. Ancak tablolarının büyük çoğunluğunda dini konuları tema olarak seçmiştir. Rafaello İncil’i duyusal bir dile çevirmiştir. Günümüzde sanat eleştirmenleri dahi İncil’deki bireyleri onun çizdiği şekillerde tahayyül etmektedir. Rafaello, Meryem’in Evliliği, Aziz George ve Ejderha, La Donna Velata, Kutsallığın Anlaşılmazlığı, Galatea Zaferi, Rafaello Sanzio Portresi (kendi portresi), Üç Cazibe, Başkalaşım, Sistine Madonna ve Atina Okulu gibi çok bilinen tabloların ressamıdır.

Raphael’in Atina Okulu freskinde mimari düzen ve düşünür grupları.
Atina Okulu

Yine bu devirde trajedi de tuvallere yansımış bir tema olarak kendine yer bulmuştur. Trajedinin güzelliği diğer her şeyin üzerindedir. Trajedide yüce bir mücadele vardır. Özellikle Shakespeare’de ve Michelangelo’da insanların hoşuna giden büyük acılar çekmiş olmaları değil, onların üstesinden gelebilmeleridir. Michelangelo insanı trajik bir varlık olarak görür. Yarattığı figürlerin neredeyse tamamı erkektir. Ürettiği tüm figürler güçlüdür. Çünkü acı çekme konusunda başarılı olabilenler yalnızca güçlü şahsiyetlerdir. Sakinliğin bir tema olarak kullanıldığı nadir eserleri vardır. Madonna, Davud Heykeli ve Yıkanan Adam bunlara örnek olarak gösterilebilir. Adem’in Yaratılışı, Aziz Petrus Bazilikası, Bacchus Heykeli, Boynuzlu Musa Heykeli, Ölmekte Olan Köle, Sistine Şapeli Tavanı, Son Yargı ünlü ressamın eserlerinden bazılarıdır.

İtalya’daki sanatsal hayatın Alman ressamları etkilediği açıkça bilinmektedir. Cranach, Dürer ve Holbein bunlara örnek gösterilebilir. Holbein isimli zat portre hususunda oldukça meziyetlidir. Dürer’in ise “Kuzeyli Leonardo” olduğu ifade edilir. Ona göre Tanrı’ya en yakın insan sanatçılardır. 1500 yılında yaptığı kendi portresi üzerinde “Ben Nürnbergli Albrecht Dürer kendi kendimi yarattım” diye yazar.

Albrecht Dürer’in 1500 tarihli otoportresi.
Albrecht Dürer’in 1500 tarihli otoportresi.

Bu devre ait başka bir özellik ise Reform konusunda ihtilafa düşmüş tarafların mücadelelerini konu alan çalışmaların meydana getirilmiş olmasıdır. Özellikle düşmanları tarafından Papa’nın pençeli ve toynaklı şekilde tasvirleri bulunur. Sevmedikleri kişileri içki içerken veya günah işler bir şekilde resmederler. Eşek kafasını sevmediklerinin vücudu üzerine yerleştirirler. Bu devirde mimari ise resim kadar gelişmemiştir. Her sanat dalının tıpkı insanlık gibi değişim ve dönüşümlerden geçtiği, belli merhaleleri atlatarak geliştiği veya derece derece azaldığı zamanlar olmuştur. Tüm bunlar bir süreç içerisinde gerçekleşir. Daha önceki yüzyıllarda yapılmış olan Pisa, Floransa, Reims ya da Köln gibi Orta Çağ katedrallerinin güzelliklerine XVI. yüzyılda ulaşılamamıştır3. Reform devrinden sonra ise Protestanlar mimaride sadelikten yana bir tavır alırken, Katolikler ise ihtişamlı ve süslü yapılar yapmayı tercih ettiler. Katolikler neredeyse her kolonu süslemişlerdi.

Reform devrinin dinî eleştirisini yansıtan Passional Christi und Antichristi’den bir ağaç baskı.
Reform devrinin dinî eleştirisini yansıtan Passional Christi und Antichristi’den bir ağaç baskı.

Yine bu dönemde müzik teknik olarak ilerlemiş olmasa da belirli sınırlar içerisinde gelişmeye devam ediyordu. Org, keman, lir, sitar, korna ve klavikord denilen ilkel bir piyano kullanılan başlıca enstrümanları teşkil etmekteydi. Dönemin müziğindeki tüm melodiler sakin, dingin ve kederlidir. Tüm bunlar yaşanırken aklın ve kültürün estetikten uzaklaşması sonucunu doğuracak Katolik-Protestan savaşı başladı. Özellikle Calvin kiliselerdeki resimlere ve enstrümanlara karşıydı. Bunların ibadet esnasında dikkati dağıttığını ifade ediyordu. Püriten sınıfının görüşleri Calvin’in öğretilerine dayanıyordu. Püritenler kader öğretisini kabul ediyor ve kimi kurtarıp kimi ebediyen cehennemde yakacağına Tanrı’nın önceden karar verdiğine inanıyorlardı. Onlara göre, insanın, Tanrı’nın önündeki durumunu değiştirmesi hiçbir şekilde mümkün değildi. Kimse, öldüğünde sonsuza dek refah içinde cennette mi yaşayacak, yoksa sonsuza dek cayır cayır cehennemde mi yanacak bilemezdi.

Bir klavikord örneği; metinde anılan erken tuşlu çalgılardan biri.
Bir klavikord örneği; metinde anılan erken tuşlu çalgılardan biri.Gérard Janot · CC BY-SA 3.0

Cizvitler ise resmi daha duygusal ve çıplaklıktan uzak bir şekilde meydana getirmeyi savunuyordu. Her şey “ahlaka uygun” olmalıydı. Mimaride de soğuk barok tarzını benimsediler. Kilise hiçbir değeri olmayan nesnelerle dolduruldu. Mermer yerine basit alçılar kullandılar. Yücelik yerini sağlıksız bir mimariye devretti.

Leonardo da Vinci Eserleri

Mona Lisa (1503 - 1519)

Mona Lisa (1503 - 1519)

Vitruvius Adamı (1490)

Vitruvius Adamı (1490)

Kırmızı Tebeşir Otoportresi (1490 - 1515-16)

Kırmızı Tebeşir Otoportresi (1490 - 1515-16)

Kayalıklar Bakiresi (1483 - 1486)

Kayalıklar Bakiresi (1483 - 1486)

La Scapigliata (1500 - 1510)

La Scapigliata (1500 - 1510)

Kakımlı Kadın (1489 - 1491)

Kakımlı Kadın (1489 - 1491)

Salvator Mundi (1500)

Salvator Mundi (1500)

Ginevra Benci

Ginevra Benci'nin Portresi (1474 - 1478)

Hz. Meryem ve Oğlu Azize Anna ile (1503 - 1519)

Hz. Meryem ve Oğlu Azize Anna ile (1503 - 1519)

Vaftizci Yahya (1513-1516)

Vaftizci Yahya (1513-1516)

Şarap Tanrısı Dionysos (1510-1515)

Şarap Tanrısı Dionysos (1510-1515)

Rafaello Sanzio’nun Eserleri

Kutsallığın Anlaşılmazlığı (1510)

Kutsallığın Anlaşılmazlığı (1510)

Galatea Zaferi (1514)

Galatea Zaferi (1514)

Başkalaşım (1520)

Başkalaşım (1520)

Sistin Meryemi (1512)

Sistin Meryemi (1512)

Atina Okulu (1511)

Atina Okulu (1511)

Örtülü Kadın (La Donna Velata 1515)

Örtülü Kadın (La Donna Velata 1515)

Saint George ve Ejderha (1506)

Saint George ve Ejderha (1506)

Michelangelo Eserleri

Pieta (1499)

Pieta (1499)

Aziz Petrus Bazilikası

Aziz Petrus Bazilikası

Sistine Şapeli Tavanı (1508-1512)

Sistine Şapeli Tavanı (1508-1512)

Adem

Adem'in Yaratılışı (1512)

Kaynakça

Read, Herbert. (1974). Sanatın Anlamı. (Çev. Güner İnal ve Nuşin Asgari). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.

Smith, Preserved. (2021). Rönesans ve Reform Çağı. (Çev. Serpil Çağlayan). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Şenyapılı, Önder. (2004). Rönesans. İstanbul: Boyut Yayınları.

Turani, Adnan. (1992). Dünya Sanat Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi.

Dipnotlar

  1. Preserved Smith, "Rönesans ve Reform Çağı", Türkiye İş Bankası Yayınları, çeviren: Serpil Çağlayan, s. 209 ↩
  2. A.g.e., s.210 ↩
  3. A.g.e., s.217 ↩
YAZI ÜZERİNE

Fikrini gerekçesiyle paylaş.

Yazıyı paylaş

Görüşler

0 yorum

Görüşler yükleniyor…

Yorum kimliğinSöze katılmak için bir kimlik seç

Üye hesabınla ya da sana ait bir gölge kimlikle katılabilirsin.

0/2000Topluluk kuralları geçerlidir.

NOVASOFYA yazıları kalıcı ve erişilebilir biçimde korunur.