NOVASOFYA Bilge Baykuş
KeşfetYazılar
Yazılara dön
Sanat

Courbet ve Monet Realizmden Empresyonizme

Courbet ve Monet’nin eserlerinden hareketle Realizm ve Empresyonizmi karşılaştırın; 19. yüzyıl sanatında toplumsal gerçekliğin ve ışığın izini sürün.

Samet burhan Çetin19 Kasım 2026 · 11 dk okuma
11 dktahmini okumaSanatkategori19.11.2026son güncelleme
Courbet ve Monet Realizmden Empresyonizme konulu NovaSofya kapak görseli.

Realizm / Gerçekçilik

Bilindiği üzere Avrupa 19.yüzyılın ikinci yarısına doğru bir değişiklik içerisinde bulur kendini. Bu değişikliğin başını çeken ise devrin en güçlü devleti olan İngiliz İmparatorluğu’dur. Günümüzde çok yaygın olan sanayinin ve sanayileşmenin temellerini atmışlar ve kendinden sonraki gelecek yüzyılları şekillendirmişlerdir. Teknoloji ilerlemiş, şehirler arası ulaşım hızlanmıştır. İletişim ağları kuvvetlenmiş ve dünya az da olsa küreselleşmeye başlamıştır. Elektrik icat olunduktan sonra oldukça yaygınlaşmıştır. Bu zamanların bir diğer özelliği ise makineleşmenin başlamış olmasıdır. Bu makineleşme sayesinde insan gücüne duyulan ihtiyaç azalmış fakat fabrikalar kurulup tesisleştikçe yine insanlara duyulan ihtiyaç ortaya çıkmıştır. Elbette teknik işlerle ilgilenen mühendislerin sayısı da artmıştır.

Yavaş yavaş modern hayata geçişler başlamıştır. Yine bu zamanlarda dünyada artık seri üretilebilen tüketim malzemeleri piyasaya çıkmıştır. Daha çabuk üretilebilen gıda maddeleri, ıslah edilerek tüketiciye daha da çabuk halde ulaşmıştır. Tarım ve hayvancılıkla uğraşan Avrupa’nın köylü kesimi ise artık yeni bir sınıfa mensup olmaya başlamıştır. Bu sınıfın adı ise İşçi sınıfıdır. Bu insanlar zamanla topraklarını kaybetmişler ve çoğu işçi olarak hayatını idame ettirmek zorunda kalmıştır. Roma’da buna proletarii adı veriliyordu. Daha sonra diyalektik materyalizm savunucusu olan Karl Marx ise buna modern zamanda Proletarya diyecekti. Bu kişiler bir nevi ayak takımı idi.

Zenginlerin fabrikalarını dolduruyor ve işgücü ihtiyacını karşılıyorlardı. Bu insanların çalışması karşılığında ise düşük bedeller ödeniyor işçilerin çoğu karnı aç geziyordu. Erkeklerin yanında kadın işçiler hatta çocuklar bile bulunuyordu ve onların durumu da hiç farklı değildi. Az önce de bahsettiğimiz gibi bu zamanda yeni fikirler yani felsefi görüşler ortaya çıkmıştır. Bunlar pozitivizm ve materyalizm gibi felsefelerdir. 1847 senesinde Karl Marx (1818-1883), Friedrich Engels (1820-1895) ile birlikte Komünist Parti Manifestosunu yayımlar ve böylelikle izlenilmesi gereken yolu belirler. Elbette bu fikirler günümüzde değerlerini kaybetmiş ve çürütülmüş fikirlerdir. Pozitivizm akımına gelecek olursak bu dönemde August Comte (1798-1857) metafizik görüşleri reddetmiş ve pozitivist felsefeyi yaymayı amaçlamıştır.

Claude Monet, Kömür İşçileri, 1875; sanayileşen kentte emek ve gündelik hayat.
Claude Monet, Kömür İşçileri, 1875; sanayileşen kentte emek ve gündelik hayat.

Yine pozitivizm yükselirken diğer yandan buharlı gemiler ve lokomotifler ortaya çıkmıştır. Bu teknoloji gelişmeler halk nazarında desteklenmiş ve somut bilimlere olan ilgi artmıştır. Ve bu da Realizmin ortaya çıkış sebebiydi. İnsanlar gerçek şeylere daha fazla ilgi duymaya başlamıştı. Metafiziksel dünyadan ayrılmak ve daha bilimsel çalışmalarla yetinmek istiyorlardı.1

Gustave Courbet (1819-1877)

Jean Gustave Courbet, 10 Haziran 1819’da Fransa’nın doğusunda İsviçre sınırına yakın bir yer olan Ornans’ın Jura bölgesinde bir kasabada doğmuştur. Courbet’in babası Ornans’ta zengin bir toprak sahibi, anne tarafından büyükbabası da Loue vadisinde başarılı bir şarap üreticisi ve Ornans’ta Belediye Meclisi üyesiydi. Böyle bir zamanda Gustave Courbet (1819-1877) kendisini 1839 senesi içerisinde realizmin ilk savunucusu ilan etmiştir. Yaptığı eserleri Paris’te sergilemeye çalışır hatta yaşadığı evinin kapısında realism yazdığı söylenir. Courbet sol görüşlü birisidir, onun için sınıfsal farklar tamamen aptallıktır. Eserlerine proletaryayı resmetmiştir ve dönemin materyalizm destekçileri bu tabloları sürekli övmüşlerdir2. Courbet her zaman yaşayan bir sanat meydana getirmek istediğini söylemiştir. İlk olarak Gerçek Bir Alegori isimli tablosunu inceleyelim.

Gustave Courbet’nin Çaresiz Adam adlı otoportresi, 1843–1845.
Gustave Courbet’nin Çaresiz Adam adlı otoportresi, 1843–1845.
Şekil 1. Gustave Courbet, 361x598, “Gerçeğin Alegorisi

Şekil 1. Gustave Courbet, 361x598, “Gerçeğin Alegorisi'', Musee d’Orsay Paris 1855.

Eseri iyice incelediğimizde tablonun tam da ortasına ressamın kendisi yer almaktadır. Burada sanatçı bir manzara resmi icra etmektedir. Ve arkasında çıplak bir kadın bulundurur. Belki de bu kadın birazdan resminin yapılmasını bekliyor olabilir. Ama bunun asıl anlamı şimdiye kadar yapılmış olan resimlere ve anlayışa karşı çıkıyor olmasıdır. Courbet bu sitemini eserine böyle bir şekilde dile getirmeyi seçmiş olmalı. Ressamın sol tarafındaki insanlar ise Paris’te bulunduğu sırada kenar mahallelerde oturan insanlardır. Sol taraf asıl gerçekliği simgelemektedir. Rahip, tüccar, işçi ve Yahudi tarzı giyimli insanlar görmekteyiz. Kısacası sol taraf yoksul kişilerden oluşmuştur.

Ressamın sağ tarafında ise Anarşizmin kurucusu sayılan Fransız politikacı Pierre Joseph Proudon bulunmaktadır. Ve onun yakınlarında ise yine Fransız olan ve yazdığı şiir ve bıraktığı edebi eserlerle gelecekte büyük kitleye ulaşacak olan Charles Baudelaire’de ordadır. Ressamın hemen önünde resme bakan çocuk ise yeni ortaya çıkan Realizm akımının tazeliğini simgelemektedir. Bu eser şimdiye kadar alışık olunmadık bir biçimde gerçekleri bize göstermiş ve kendinden önceki sanat eserlerine derin mesajlar vermiştir. Bu o dönem açısından gerçekten ses getirici bir hamledir. Courbet bir gün gerçek melek görmediği için hiç melek resmi yapmadığını söylemiştir. Sıradaki inceleyeceğimiz eseri ise Taş Kırıcıları isimli tablosudur.

Şekil 2.Gustave Courbet, Taş Kırıcılar, 257x165, Galerie Neue Meister, Almanya 1849.

Şekil 2. Gustave Courbet, Taş Kırıcılar, 257x165, Galerie Neue Meister, Almanya 1849.

Eser ressam tarafında 1849 yılında icra edilmiştir. Taş Kırıcılar eseri ressamın en bilinen eserlerinden birisidir. Eserde realizmin tüm detayları işlenmiştir. İki tane taş kırma işçisi tamamen fotoğrafik bir biçimde tabloya çizilmiştir. Bir işçi elindeki çekiç ile birlikte taşları kırarken diğeri de kırılan taşları toplamakla meşguldür. Genel olarak kullanılan tonlar ise kahverenginin tonlarıdır. Bu eserde kullandığı renk ve biçimler ressamın daha birçok resmi ile benzerlik gösterir. Perspektifi ve derinliği oldukça güzel ayarlamıştır. Courbet’in bu eseri ortaya çıkarmasının bir diğer amacı ise ezilmiş ve çalışmaya mecbur toplumun dramını gözler önüne sermektir. Bu yüzden sıradan ve gösterişsiz insanları resmeder.

İşçilerin kıyafetleri yırtık ve bakımsızdır. Courbet bu eseri tamamladıktan sonra Burjuvazi sınıfına mensup insanlara takdim etmiştir. Elbette bunun amacı onlara vicdani olarak huzursuzluk vermek ve gerçekleri göstermektir. Bu yaptığına isyan da diyebiliriz. Daha sonraki zamanlarda anarşist felsefeci ve anarşizmin kurucusu olan Pierre Joseph Proudon bu tabloyu ezilen halkı simgelediği için bir ikon haline getirecektir. Böylelikle siyaset sahnesinde de ezilen halkın dramı ve uğradığı ağır şartlar konu edilmiştir. Buna çözüm yolları arayan felsefeciler ve kitleler oluşmaya başlamıştır.

Gustave Courbet’nin Taş Kırıcılar adlı tablosunun tarihî reprodüksiyonu.
Taş Kırıcılar

Empresyonizm Akımı / İzlenimcilik

19. yüzyılın ikinci yarısından sonra artık Avrupa’da hayat şartları iyice değişmişti. Birçok fabrika açılmış ve birçok işçi buralarda çalışmaya başlamıştı. Modern dünya yavaş yavaş oluşmaya başlamış ve insanlar pozitivizm akımını benimsemeye başlamışlardır. Akılcılık ve bilim ön plana çıkmıştır. İnsanlar doğruları bilim yoluyla öğrenmeye başlamışlar ve bunun arkasından gitmişlerdir. Aslında bunun ilk kökeni Rönesans Avrupa’sı olmasına rağmen modernizmin tamamen oluşması Fransız İhtilali ile pekişmiş ardından Sanayi İnkılabı ile taşları yerine oturtmuştur. Böyle bir dönemde Empresyonizm akımı ortaya çıkmıştır Türkçemizdeki karşılığı ise İzlenimciliktir. Biçimsel olarak artık bu akım sayesinde resimler ve eserler daha özgün hale gelmiş ve daha fazla özgürleşmiştir.

Ruhsal yorumlar ve kişisel derinlikler resme girmiştir. Ama oldukça da nesnel eserler üretilmeye çalışılmıştır. Pozitivizmde bilgi deney yolu ile elde edilirken bu akımda ise gözlem yolu ile elde edilir. Ressamlar ne gördüklerini görsel yolla yansıtmaya çalışmışlardır.3 Bu akım kendinden sonraki yüzyılda özellikle 20.yüzyılda gelecek olan yeni eserlerin ve akımların bir ön gösterimi niteliğindedir. Kendinden sonraki akımların önünün açılmasında etkili olmuştur. Görme işinin gözle değil aslında beyinle yapıldığını insanlara anlatmaya çalıştılar. Ve insanların çoğu şeylere sadece bakarak geçtiğini ayrıntıları asla dikkate almadıklarını dile getirdiler. Çevreden görüntüler manzaralar ise sadece doğa manzaraları ile sınırlı kalmamış bir ailenin çıktığı akşam yürüyüşü veyahut sabah kaldırımlarda yürüyen insan toplulukları resme yansımıştır.

Tren yolları, demiryolları özellikle resme yansımıştır. Hız ve değişim duyguları belirginleşmiştir. Işığın gün içerisindeki değişimi gösterilir. Özellikle birkaç ressam aynı manzarayı gün içerisinde farklı farklı kaleme almıştır. Paris’te ve diğer önemli başkentlerde özellikle bohem yaşam, gece hayatı ve geceleri insanların meydana getirdiği kitlesel hareketler resmedilmiştir. Genel bir sonuç çıkaracaksak şöyle diyebiliriz,

Monet’nin Rouen Katedrali dizisinden; değişen ışığın aynı yapıyı dönüştürmesi.
Monet’nin Rouen Katedrali dizisinden; değişen ışığın aynı yapıyı dönüştürmesi.

İzlenimci resmin özelliklerinden biri Pozitivizm ile iç içe oluşudur. Ve kendilerinden öncekilerden etkilenmiştir. Etkilenilen ressamlardan birisi de ilk konumuz olan Courbet’tir. Barbizon gibi ressamları da buna dahil edebiliriz. Işığın yansımasını ve optik bilimini iyi kullanmışlardır. Biz de bu anlattığımız özellikleri en iyi temsil eden ressamlardan biri olan ve empresyonizm akımı ile bütünleşen Claude Monet’i anlatmaya çalışacağız.

Claude Monet (1840-1926)

Empresyonizm akımı temsilcilerinden birisi olan Monet 1840 senesinde Fransa’nın başkenti olan Paris şehrinde dünyaya gelmiştir. Daha sonra Normandiya bölgesindeki Le Havre’e taşındılar. Babası ondan bir bakkalcı yani esnaf olmasını istiyordu fakat annesi de bir şarkıcıydı o yüzden oğlunun da kendi yolundan giderek sanatçı olmasını istemişti. Çocukluk zamanlarında meydana getirdiği kara kalem çalışmaları ile kendini tanıtmaya başlamıştı. Çevresinde onun resimlerini beğenen ve takdir eden insanlar oluşmaya başladı. Biraz zaman geçtikten sonra açık hava ressamlığını ve yağlı boya kullanmayı öğrenen Claude Monet artık yavaş yavaş profesyonelleşmeye başlıyordu. 1857 senesinde annesi vefat ettiğinde kendisi henüz 16 yaşında bir çocuktu.

Claude Monet’nin fotoğrafı; sanatçının yaşam öyküsüne eşlik eden bir portre.
Claude Monet’nin fotoğrafı; sanatçının yaşam öyküsüne eşlik eden bir portre.

Bu olay üzerine okuduğu okuldan ayrıldı ve teyzesinin yanına yerleşmeye karar verdi. Paris’e geldiğinde Louvre’u ziyaret etmişti ve orada sergilenen eserlerden adeta büyülenmiş gibiydi. Hatta burada bir şeyin de farkına vardı. Bu da ressamların her zaman biraz da olsa eski ustaları taklit etmiş olmasıydı. 1861 senesinde askerlik için başvurusu kabul edilmişti ve yedi yıllık bir anlaşma yapmıştı fakat teyzesi daha yedi yıl dolmadan onu oradan almıştı. Çünkü teyzesi onun sanat eğitimi almasını ve güzel bir ressam olmasını istiyordu. 1866 senesinde meydana getirdiği Yeşil Elbiseli Kadın tablosu ona şöhret kazandırmıştı. 1868 senesine Monet biraz olsun hayattan sıkılmıştı ve bunun çözüm yolu ise ona göre intihar etmekti.

Bir nehir kenarından atlayarak intihar etmeye çalıştı. Fakat kendini öldüremedi. 1870li yıllarını İngiltere’de geçirdi. Bu yıllar içerisinde evlendi. 1880’li senelere gelirken Monet Fransa’ya dönmeyi seçti. Fransa’da o meşhur tablosunu meydana getirdi. Bu tablonun adı Gün Doğumu idi. İlerleyen zamanlarda sevdiği eşi vefat etmişti. Bu ise onu sanata daha çok bağlamıştı. Ölümüne yakın bir zamanda iki kere katarakt ameliyatı geçirdi. Bu hastalığı resimlerine bile yansımış ve resimlerine hafif kızıllık vermesinin sebebi kendisinin çevreyi biraz kırmızı görüyor olmasıdır. Monet, 5 Aralık 1926'da 86 yaşındayken akciğer kanseri nedeniyle ölmüş ve Giverny kilisesi mezarlığına gömülmüştür.

Claude Monet, Nilüferler: Yeşil Yansımalar.
Claude Monet, Nilüferler: Yeşil Yansımalar.

Şimdi bu hayatı filmlere konu olabilecek olan ressamın yaptığı sanat eserlerine bir göz atalım.

Şekil 3 Monet, Claude- View At Rouelles, tuval üzerine yağlı boya, Le Havre (1858)

Şekil 3 Monet, Claude- View At Rouelles, tuval üzerine yağlı boya, Le Havre (1858)

Şekil 3’te gördüğümüz tablonun Türkçe tercümesi Rouelles’e bakış şeklindedir. Bu Claude Monet’in ilk profesyonel çalışmasıdır. Sanatçı bu eserini 18 yaşında meydana getirmiştir. Tamamen fotoğrafik bir gözle resmedilmiştir. Açık hava tekniği ile boyamıştır. Monet bu tekniği hocası olan Eugène Boudin’den almıştır. Empresyonizmin açıklayıcı eserlerinden birisidir. Doğayı iyi okumuş, güzel tasarlamış ve birebir yansıtmıştır. Fırça darbeleri ile şekillendirmiştir. Bu eserde bir ormanlık alan bir dere ve dere kenarında oturmakta olan düşünceli bir adam konu edilmiştir.

Şekil 4Claude Monet, Saint-Lazare Garı, 1877, Tuval üzerine yağlı boya, 75 x 104 cm, Musee d’Orsay, Paris, Fransa.

Şekil 4. Claude Monet, Saint-Lazare Garı, 1877, Tuval üzerine yağlı boya, 75 x 104 cm, Musee d’Orsay, Paris, Fransa.

Saint–Lazare İstasyonu, 1877'de Paris'teki en büyük ve en işlek tren istasyonuydu. Monet, Londra'dan Fransa'ya dönüşünün ardından 1871-78'de Paris'in yakınındaki Seine, Argenteuil'de yaşadı. Ocak 1877'de St-Lazare İstasyonu yakınında ufak bir daire ve stüdyo kiraladı ve aynı yıl Nisan'da açılan üçüncü Empresyonist sergide, tren istasyonun yedi resmini sergiledi. Bu tablo istasyonun içini gösteren kurtarılmış dört tablodan birisi. Trenler ve raylar ilk izlenimci çalışmalarda tasvir edilmişti, ama genellikle estetiksel açıdan güzel konular olarak kabul edilmedi.
Monet'in St-Lazare İstasyonu'ndan özel görüntüleri makinelerin gökyüzündeki bulutlarla aynı etkiyi oluşturduğu dumanla, iç mekân manzaralarının örneği. Hızlı fırça darbeleri sağdaki ışıldayan makineleri ve platformdaki yolcuların kalabalığını gösteriyor.

Şekil 5 Claude Monet, İzlenim, Gündoğumu, 1872, Tuval üzerine yağlı boya, 48 x 63 cm, Musée Marmottan, Paris, Fransa.

Şekil 5 Claude Monet, İzlenim, Gündoğumu, 1872, Tuval üzerine yağlı boya, 48 x 63 cm, Musée Marmottan, Paris, Fransa.

Şekil 5’te görmekte olduğumuz eser Claude Monet’in en ünlü eserlerinden birisidir. Yağlı boya kullanılarak meydana getirilmiştir. Sanatçı bu tabloyu 32 yaşında iken icra etmiştir. Sanatçının bu eseri Fransa’da bir sergide sergilenmişti. Bu tablodan sonra tablo üzerinde fikir ayrılıkları çıkmaya başladı. Serginin en ciddi eleştirisini sanat eleştirmeni Louis Leroy yazdı. Monet’nin “İzlenim, Gündoğumu” resminin adını tüm grubun üslubuna yakıştırdı. Leroy eleştirisine “İzlenimcilerin Sergisi” diye başlık attı. İzlenimcilik akımının adı da böylece konmuş oldu. Tabloda Normandiya kıyısındaki Le Havre limanı sabah sisine bürünmüş biçimde görünüyordu. Denizin üzerinde güneş doğuyordu. Arka planda, dumanı tüten bacalar ve gemi direkleri sis içinde belli belirsiz fark ediliyordu.

Monet sabah izlenimlerini betimlemek için inceltilmiş boyayı hafif fırça dokunuşlarıyla uygulamıştı. Monet’nin paleti neredeyse baştan sona birbirini tamamlayan mavi ve turuncu ilişkisine odaklanıyordu. Güneş ve sudaki yansıması için turuncu tonlar, üst tarafta ise mavi ve gri-mavi tonlar kullanılmıştı. Monet, resimsel içerikten çok ışığın değişen niteliğiyle ilgileniyordu. Resim, manzarayı değil, o anı anlatıyordu. Ressam renkleri bazen yoğun fırça darbeleriyle uyguluyordu... Monet hemen hemen tüm eserlerinde sudaki gölgeleri ve ışığın yansımalarının duyumsattıklarını betimlemeye çalıştı. Burada güneşin turuncu renkte parlamaya başladığı anı yakalamış ve hafif dalgalı suda yansıyan turuncu güneş ışıklarının hızla renk değiştirmesini hissettiren etkiyi yaratmaya çalışmıştı.

Claude Monet’nin İzlenim Gündoğumu adlı tablosu.
İzlenim Gündoğumu

Monet’nin bu eseri sadece ismiyle değil karakteri ve resmediliş tarzıyla da izlenimci resmin ideal bir örneği olmuştu.

Kaynakça

GERMANER, Semra, (1996), 18. Yüzyıl Avrupa Resmi, Kabalcı Yayınevi, İstanbul.

GÜVEMLİ, Zahir, (2007), Sanat Tarihi, Varlık Yay., Beşinci Basım, İstanbul.

KRAUSSE, Anna-Carola, (2005), Rönesans’tan Günümüze Resim Sanatının Öyküsü, Literatür Yay.

MULLER, Joseph Emil, Modern Sanat, Remzi Kitabevi.

Heinrich, C., (2006). Monet, Birinci Basım, Taschen/Remzi Kitabevi, İstanbul.

Newall, D., (2014). Empresyonistler Ayrıntıda Sanat, İkinci Basım, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.

Altuna, S., (2013). Ünlü Ressamlar Hayatları ve Eserleri, Birinci Baskı, Hayalperest Yayınevi, İstanbul.

Dipnotlar

  1. Zahir Güvemli, Sanat Tarihi, Varlık Yay., Beşinci Basım, İstanbul. ↩
  2. KRAUSSE, Rönesans’tan Günümüze Resim Sanatının Öyküsü, Literatür Yay. 2005 ↩
  3. MULLER, Joseph Emil, Modern Sanat, Remzi Kitabevi. ↩
YAZI ÜZERİNE

Fikrini gerekçesiyle paylaş.

Yazıyı paylaş

Görüşler

0 yorum

Görüşler yükleniyor…

Yorum kimliğinSöze katılmak için bir kimlik seç

Üye hesabınla ya da sana ait bir gölge kimlikle katılabilirsin.

0/2000Topluluk kuralları geçerlidir.

NOVASOFYA yazıları kalıcı ve erişilebilir biçimde korunur.