NOVASOFYA Bilge Baykuş
KeşfetYazılar
Yazılara dön
Tarih

Preveze Deniz Savaşı ve Kanuni’nin Akdeniz Politikası

Preveze Deniz Savaşı’na uzanan süreci, Barbaros Hayrettin Paşa’yı ve Kanuni’nin Akdeniz politikasını Tunus, Korfu ve Pulya seferleriyle birlikte inceleyin.

Samet burhan Çetin19 Kasım 2026 · 11 dk okuma
11 dktahmini okumaTarihkategori19.11.2026son güncelleme
Preveze Deniz Savaşı ve Kanuni’nin Akdeniz Politikası konulu NovaSofya kapak görseli.

Mukaddime

Muhteşem Süleyman, yani I. Süleyman hiç şüphe yok ki popülarite açısından zirvede olan padişahlardan birisidir. Belki de en bilinen padişahtır. Hükümdarlığı 46 sene sürmüş ve bu senelere mükemmel başarılar sığdırmıştır. Babasından sonra tahta geçişine Avrupa “Aslan gitti kedi geldi” şeklinde tavır göstermiş fakat ilerleyen zamanda bu durumun hiç de öyle olmadığını idrak etmişlerdir. Sultan Süleyman 1520 ile 1566 tarihleri arasında tahtta kalmış ve üç farklı kıtaya hükmetmiştir. Bu devirde özellikle Kanuni’nin neden asıl hedef olarak batıyı gördüğünü, devrinde doğu sınırlarında herhangi bir tehlike olmamasını göz önüne alarak anlayabiliriz. 16.yüzyılda Habsburg Hanedanlığı Avrupa kıtasına egemen olmak istiyordu ve bunun için akrabalık bağlarını kullanıyordu.

Kanuni Sultan Süleyman’ın Tiziano atölyesiyle ilişkilendirilen portresi.
Kanuni Sultan Süleyman’ın Tiziano atölyesiyle ilişkilendirilen portresi.

Ancak bu ilerleyen zamanlarda Fransa ve İngiltere Devletlerini tehdit etmeye başladı. Bahis konusu devletler bundan mustaripti. Fransa ve İngiltere Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa meselelerine müdahil olmasını arzu etmişti. Çünkü kendi bekaları da buna bağlıydı. Nihayet Osmanlı müdahil olunca terazi dengelenmeye başladı. Avrupa’nın Monarşi devletleri rahat nefes almaya başladı. Bu olayın din mefhumu üzerinde de etkisi görüldü. Özellikle Habsburg yönetimine ve Katolik Kilisesine karşı inkişaf eden Protestanlık, Osmanlılar Habsburgların Alman kanadını zayıflatınca Almanya’da yayılma şansı buldu ve zamanla geniş bir kitleye ulaştı. Bir diğer mesele de Akdeniz’de idi. Afrika kıtasına doğru yayılmak isteyen hanedanlık, Osmanlıların Ham soyundan gelen korsanlarla müttefiklik faaliyetlerine girişmesi sonucunda emellerine ulaşamamış oldu.

1522 yılında vuku bulan Rodos’un Fethi ise Batı ve Orta Avrupa’daki devletlerin ürkmesine ve gözlerinin büyümesine yol açtı. Bu dönemde Sultan Süleyman yönünü iyice batıya doğru dönerek Fransuva ile Şarlken arasındaki tartışmaya müdahil oldu. Ardından Mohaç Meydan Muharebesi gibi 2 saat süren kanlı ve şanlı bir galibiyet ile Macaristan’ın fethi Avrupa’nın Türklerle tamamen ilgilenmesine yol açtı. Kanunî Sultan Süleyman döneminde Almanya içlerine kadar ilerlenmesi, Avrupa’da büyük bir korkuya sebep olduğu gibi “Yenilmez Türk imajını” da oluşturdu1. Kanuni Devri’nin ihtişamını 18.yüzyılda gerileme devrinde yeniden Kanuni dönemi gibi olunması gerektiği fikirlerinden anlamaktayız.

Kısacası Kanuni Devri “Altın Çağ” olarak nitelendirilir. Kanuni’yi en iyi tarif eden ise yine kendisidir. 1526 tarihli Fransuva ’ya gönderilen mektupta yazdıkları onu en iyi niteleyen sözcüklerden oluşmuştur. Miladi hesap ile 46 sene tahtta, Hicri hesaba göre ise 47,5 yıla ulaşmış bir saltanat dönemi vardır. Başarılarının sırrı ise (Fr. équipe formidable) ekip oluşturmaktı. Yani Türkün en önemli özelliklerinden birisi olan teşkilatçılık. Askeri deha bakımından dedesinin babası Fatih Sultan Mehmet ve babası Yavuz Sultan Selim’den üstün olduğu görüşü kabul edilebilir. Ancak bilginlik bakımından Fatih Sultan Mehmet ve dedesi İkinci Bayezid’den sonra geldiği kabul edilmektedir2.

Kanuni Sultan Süleyman’ın I. François’ya 1526 tarihli mektubu.
Kanuni Sultan Süleyman’ın I. François’ya 1526 tarihli mektubu.Uploadalt · CC BY-SA 3.0

Devrinde çok büyük şahsiyetlerin yetişmesini sağlamış ve onları himayesine almıştır. Bunlara örnek olarak Barbaros Hayrettin Paşa, Mimar Koca Sinan ve Bâki gibi muhteşem dehalar verilebilir. Kanuni devri hakkında en az 3 ciltlik kitap yazılabilir, bu ödevde üzerime düşen ise daha mikro bir çalışma yaparak Kanuni Devri hakkında bir giriş, Akdeniz Politikası ve Akdeniz’i adeta bir Türk Gölü haline getiren Preveze Deniz Muharebesi’nden bahsedeceğim.

Kanuni Sultan Süleyman’ın Akdeniz Politikası ve

Barbaros Hayrettin Paşa

Cezayir Beylerbeyi olan Barbaros Hayrettin Paşa 1533 yılında, Kendisini İstanbul’a çağıran Kanuni Sultan Süleyman’a itaat ederek İstanbul’a geldi. Bu vakitte Barbaros’un yanında 44 parça donanma ve 18 tane askerinin olduğu biliniyor. Messina Boğazı yolu ile İspanya’ya bir gösteriş yaparak gelmişti3. Kısa bir süre sonra Akdeniz’de Andre Doria’nın dolandığını fark etti ve üzerine gitti. Ancak Andre Doria muharebeyi kabul etmedi. Donanma-yı Hümayun Mora Adası yakınlarındaki Navarin limanında beklemekteydi. Barbaros bu limana girdi ve iki donanma top ateşi ile birlikte selamlaştı. Herkes bu gösteriyi izlemiş ve takdir etmişti. İki donanma o vakitten sonra beraber İstanbul’a giriş yaptı.

Agostino Veneziano’nun Barbaros Hayreddin Paşa’yı konu alan gravürü.
Agostino Veneziano’nun Barbaros Hayreddin Paşa’yı konu alan gravürü.

İstanbul ahalisi sahilde bulunan donanmaya bakıyordu. Barbaros ilk defa donanma ile İstanbul’a gelmişti. Bu geldiği günden bir gün sonra Barbaros ve tayfası Cihan Padişahı Kanuni’nin elini öptüler. Kaynaklardan okuduğumuza göre Kanuni döneminde etek öpme adeti yoktu bu sonradan yerleşmeye başlamıştı. Barbaros Veziriazam Damad İbrahim Paşa’ya Amerika’ya gidilmesi gerektiğini ve burada kurulacak olan sömürgelerin Osmanlı Devleti’nin mal varlığı açısından çok mühim olduğu, devletin zenginliğine zenginlik katabileceğini anlattı. Ancak İbrahim Paşa Barbaros Hayrettin’e Akdeniz’de yapılacak daha çok iş olduğundan ve İspanya tehdidinin ciddi olduğundan bahsederek bu isteğini sonuçsuz bıraktı. Barbaros Hayrettin 1534 senesinde Kaptan-ı Deryalığa tayin edildi ve böylelikle Divan-ı Hümayun ’un bir üyesi oldu.

Bununla birlikte Cezayir Eyaleti Valiliği de üzerine bırakıldı. Kısa bir süre sonra Tunus Seferi için İstanbul’dan ayrıldı. Daha şimdiden Donanma-yı Hümayuna 61 tane kadırga kazandırmıştı.

Barbaros Hayrettin Paşa ile Kanuni gerçekten uyum içerisinde işleri yürütüyordu. Hayrettin verilen emirlere itaat ediyor, Kanuni ise Hayrettin Paşa’nın derin denizcilik bilgisinden ve Akdeniz’i resmen okuyabiliyor olmasından istifade ediyordu. Kanuni Donanma-yı Hümayunun gemilerinin ve niteliklerinin dünyanın geri kalan tüm donanmalarından büyük ve üstün olmasını istiyordu. Belki bu çok da mümkün değildi ancak topların menzilleri ıslah edilmişti. Dönemin en uzun menzilli gemi topları Osmanlıda bulunuyordu. Artık Barbaros Hayrettin devlet kademesinde yaptığı işlerle Kanuni’nin neredeyse müşaviri gibiydi. Böyle bir durumda diğer devlet adamlarının ikisi arasındaki bağı görüp nifak tohumu saçmaları beklenebilir. Ancak Barbaros bu süreci çok iyi yöneterek diğer devlet adamlarını kırmadan bu dostluğu muhafaza edebilmiştir.

İstanbul Deniz Müzesi’nde korunan tarihî kadırga.
İstanbul Deniz Müzesi’nde korunan tarihî kadırga.CeeGee · CC BY-SA 4.0

Öyle veya böyle Barbaros denizlerde güzel işlere imza atıyordu ve aynı zamanda Cezayir topraklarını Osmanlı İmparatorluğu’na kazandırmıştı. Türk tarihinde belki de ilk denebilecek bir durum ortaya çıktı. Bu donanmaya verilen önemin kara ordusuna verilen önemle aynı olmasıydı. Kanuni devrinden sonra yine bu durum ortadan kalkmış ve padişahlar yeniden kara ordusu üzerine ağırlık vermişti. Karesioğulları’nın Osmanlı’ya katılması ile oluşan donanma artık eskisine nazaran çok güçlüydü. Amiraller ve Levendler, Yeniçeriler kadar olmasa da onlara yakın bir derecede mühimdi. Elbette zamanla kıskançlıklar ortaya çıktı ama bunlar ufak çaplı oldu. Eski generaller özellikle Cezayir’den yetişen ve İstanbul’a gelen amirallerin burnunun çok havada olduğunu düşünüyorlardı.

Bu yüzden Padişaha içten içe sitem etmişlerdi. Bu dönemde Akdeniz (Mare Nostrum) dünyasında Barbaros, adeta Kanuni’den bile meşhurdur. O, Müslümanlar için kurtarıcı “Hızır” iken, Avrupalılar için ise korkunç bir şahsiyettir4.

Preveze Öncesi Tunus Korfu ve Pulya Seferleri (1535-1537)

Barbaros Hayrettin Paşa bütün kışı Tersane-i Amire’de geçirmişti. Sultan Süleyman’ın emri ile 17 Mayıs 1534’te Tunus üzerine sefer yapmak için harekete geçti. Kanuni’nin bunu istemesinde birkaç tane belli neden vardı. Bunlardan birisi Tunus’taki iç karışıklıklara son vererek burada huzur sağlamak bir diğeri ise bölgede bulunan İspanyol sömürgecilere duy diyebilmekti. Bu ünlü denizciye otuz beşi baştarda, elli ikisi kadırga, altısı kalyata ve yedisi kayık olmak üzere toplam yüz gemiden oluşan bir donanma eşlik etmişti5. Elbette Barbaros’un bu hareketine Avrupa kayıtsız kalmamıştı. Batılı Monarşiler Hayrettin Paşa’nın hangi tarafa yöneleceğini merak ediyordu.

Barbaros ilk durağı olan Eğriboz’a ulaşmıştı. Monarşiler Barbaros’un hedefine Pulya’nın ve Sicilya’nın olabileceği ihtimalini düşünmeye başlamıştı. Bazı Avrupalılar ise Barbaros’un Fransa’ya yardım etmek amacı ile yola çıktığını iddia ediyordu. Barbaros Hayrettin Paşa Mora’ya bağlı bir kaza olan Moton’da Fransız bir elçi ile görüşmeler yapmıştı. Bu görüşmeleri İstanbul’a bildirdi. Buradan ayrıldıktan sonra Barbaros, İtalya kıyılarında nümayiş yaparak Tunus sahillerine geldi. Tunus’ta ilk uğradığı yer ise Bizerte Limanı olmuştu. Burada bir süre bekledikten sonra Tunus içlerine ilerlemiş ve Halkulvad kalesini tamamen ele geçirmişti. Tüm bunları elbette Cihan Padişahı Kanuni’ye bildiriyordu. Tunus’un fethi Şarlken’i derinden korkutmuştu.

Kuzey Afrika’da Türkleri istemiyordu. Şarlken çevresindeki prensliklerden yardım talebinde bulunur, talebi onaylanınca hepsi Barcelona’da toplanır. Portekiz, Papalık Devletleri, Sicilya, Napoli, Ceneviz, Kantabria, Felemenk ve Malaga donanmalarından oluşan yaklaşık 500 gemilik donanma 30 Mayıs 1535 yılında Barcelona’dan ayrılır. Şarlken ve yandaşları Halkulvad kalesini ardından da şehri ele geçirir. Bu başarının bir pay sahibi de Mevlay Hasan’dır. Bu zat Şarlken tarafını desteklemiş ve Tunus Sultanlığını yeniden eline geçirmiştir. Elbette sağladığı yönetim İspanyolların himayesi altındadır.

1535 Tunus Seferi’nde Halkulvad’a taarruzu betimleyen dönem eseri.
1535 Tunus Seferi’nde Halkulvad’a taarruzu betimleyen dönem eseri.

İlerleyen senelerde Osmanlı İmparatorluğu Korfu ve Pulya seferlerine çıkmıştı. Bu sefer Fransızların ilgisini çekmiştir. Çünkü Fransız diplomatlar Osmanlı’dan Şarlken’e karşı bir faaliyet beklemekte idi. Osmanlıların Habsburg topraklarına saldırmasını istiyorlardı. Korfu Seferi 1537 senesinin yazında başlamıştı. Kanuni’nin hedeflediği bir şey de İtalya’yı ele geçirmekti. Kısa bir süre sonra İtalya sahillerine taarruz edildi. Lütfi Paşa* Otranto ve birkaç ufak kaleyi eline geçirmişti. Bu esnada bir Venedik gemisi Osmanlı nakliye gemisini batırmıştı. Böylece uzun zamandan beri süregelen dostluk bozulmuş oldu. Kanuni sinirlenmişti ve yönünü Venedik topraklarına çevirdi. Korfu Adası uzun süre kuşatıldı fakat alınamadı. Kış aylarına doğru yaklaşınca Sultan Süleyman muhasaranın kaldırılması yönünde karar verdi. Bu seferlerden Barbaros Hayrettin Paşa kârlı çıkmıştı. Padişahla ilişkileri, fethettiği Patmos, Naksos, Şira gibi topraklar vesilesiyle gelişmişti.

Korfu’nun Eski Kalesi’nin günümüzdeki görünümü.
Korfu’nun Eski Kalesi’nin günümüzdeki görünümü.Own work I am the author. Dr.K. 15:51, 6 September 2006 (UTC) · CC BY-SA 3.0

Türk Tarihinin En Büyük Deniz Zaferi Preveze (28 Eylül 1538)

Türk Tarihinin en büyük deniz zaferi Yunanistan’ın Epir bölgesinde yer alan Adriyatik Denizi’ne kıyısı bulunan Preveze açıklarında inkişaf etti. Osmanlı ilk başlarda bir kara imparatorluğu idi ancak zaman ilerledikçe denizlerde de güç kazanmaya başlamıştı. İlk önce Karadeniz ve ardından Akdeniz’de hakimiyet sağlamak istiyorlardı. Bu dönemde Akdeniz açıklarında her zaman ufak çaplı kuvvetler veya batılı devletlerin donanmaları bulunuyordu. Neredeyse deniz savaşı olmayan hiçbir gün yaşanmıyordu. Genel olarak kadırgalar ve kalyonlarla savaşlar icra edilirdi. Osmanlı İmparatorluğu böyle bir savaşa girmişti çünkü 16.yüzyılın en güçlü devletleri artık Akdeniz Bölgesinde idi. Bu dönemde batılı devletlerin politikası genellikle Osmanlı kara ordusunu ve donanmasını durdurmak üzerineydi.

Çünkü en güçlü devletti doğal olarak daha fazla genişlemesine müsaade etmek istemiyorlardı. Ancak Avrupalı devletlerin bildiği bir şey vardı bu da ittifak olmadan Osmanlı İmparatorluğu’nu yenmek mümkün değildi. Tek başlarına helak olurlardı. Barbaros Hayrettin Paşa Venediklilerin Korfu Adası’nı kuşatınca artık ipler iyice gerildi. Bu kuşatmadan yukarda bahsetmiştik. Müttefik bulmanın önemini bilen Venedik bu işin öncülüğünü üstlenerek Roma’da bir ittifak kurulmasını sağlamıştı. Bu ittifakta ise Papalık, Cenevizliler, İspanya, Portekiz ve Malta yer aldı. Elbette böyle büyük bir müttefik donanmasının başında denizcilikte ehil bir insan olması gerekiyordu. Bu kişi ise Ceneviz asıllı Amiral Andre Doria idi.

Osmanlı donanmasının karşısındaki ittifakın komutanı Andrea Doria’nın portresi.
Osmanlı donanmasının karşısındaki ittifakın komutanı Andrea Doria’nın portresi.

7 Haziran 1538 tarihinde Barbaros Hayrettin Paşa kırk parçalık bir kadırga ile yola çıktı. Buna İkinci Adalar Seferi de diyebiliriz. Barbaros Venediklilere ait olan yirmi sekiz tane adayı Osmanlı İmparatorluğu’na dahil etti. Böylece Sakız, Kıbrıs ve Girit Adası dışında Venedik’in Doğu Akdeniz ve Adalar Denizindeki hâkimiyetine son verdi. Bu arada bir Osmanlı Donanması da Mısır Beylerbeyi olan Süleyman Paşa komutasında Hindistan Seferi için Süveyş limanından harekete geçmişti. Andre Doria’nın komutasında 300 gemi ve 60 bin asker olduğu bilinir. Barbaros ise daha sonradan birleştiği Osmanlı donanması ile toplamda 122 kadırga ve 20 bin levend ile savaşmak durumundaydı.

Aynı mevkide 1.596 yıl önce M.Ö. 2 Eylül 31 Günü, İlk ve Orta Çağların en büyük deniz vuruşması olan Actium muharebesi geçmişti. Roma Cihan Devleti’nin sâhibini belirleyecek bu vuruşmada, 32 yaşındaki Octavianus (ilk Roma İmparatoru olan Augustus), Marcus Antonius’la Kleopatra’nın müttefik donanmasını yenmişti6. Hayrettin Paşa artık düşmanı yenmek istiyordu. Savaşın açıkta yapılmasına karar vermişti. Barbaros Hayrettin Paşa 27 Eylül’de Arta Körfezi’nden çıkıp sahilden toplamda 9 km uzaklaşmıştı. Türk donanması toplarının menzili haçlı donanmasına göre daha fazla idi.28 Eylül Cumartesi sabahı iki ordu karşı karşıya geldi. Barbaros gemileri hilal şeklinde dizmişti.

Barbaros Hayreddin Paşa, donanmanın orta kanadında ve başında bulunuyordu. Orta kanatta Sinan Reis, Cafer Reis ve Şaban Reis, Sağ Kanatta Salih Reis, Sol kanatta da Seydi Ali Reis bulunuyordu. Turgut Reis ise arkada ihtiyatta bırakılmıştı. Osmanlı gemilerinin tek hat halinde dizilmesine rağmen, müttefik gemileri arka arkaya üç hat halinde dizilmişlerdi.22 Ayrıca en büyük gemileri arka arkaya almak gibi yanlış bir taktikle savaşa girmişlerdi7. Savaş Osmanlılar lehine geliştikçe Andre Doria yenileceğini hissetmişti. Toplamda 128 tane müttefik gemisi batırılmıştı. 29‟u ise 2775 personeliyle birlikte esir edilmişti8. Türk donanması hiçbir gemisini kaybetmemişti.

Preveze Deniz Muharebesini konu alan resim; savaşın sonraki dönem görsel yorumu.
Preveze Deniz Muharebesi

400 şehit ve 800’e yakın yaralı ile savaşı tamamlamıştı. Artık bu zaferle Akdeniz bir Türk Gölü haline gelmişti. Barbaros Hayrettin Paşa, Kanuni’ye oğlu Hasan Bey’i göndererek muvaffakiyetlerini bildirdi. Tüm memleket bu haberi alınca coştu. Şenlikler düzenlendi. Fetihnameler basıldı. Preveze Deniz Zaferi’nden bir yıl sonra Venedik barış yapmaya zorlandı.

Kaynakça

Jorga, Nicolae Yenilmez Türk Kanuni ve Dönemi, çev. Nilüfer Epçeli, Yeditepe Yayınevi, 2008.

Bostan, İdris Türk Denizcilik Tarihi, İstanbul, 2009.

Kumrular, Özlem, Osmanlı-Habsburg Düellosu, Kitap Yayınevi, 2011.

Turan, Şerafettin, Rodos’un Zaptından Malta Muhasarasına, Kanunî Armağanı, Ankara 1970

Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1983). Osmanlı Tarihi, II. cilt. Ankara.

Öztuna, Yılmaz, Kanuni Sultan Süleyman, Ötüken Neşriyat, 2014.

Von Hammer, Joseph Osmanlı Tarihi, 5.Cilt, Üçdal Neşriyat, 2003.

Gazavat-ı Hayrettin Paşa (haz. Deniz Müzesi Komutanlığı), Ankara, 1995.

Bradford, Ernle, Barbaros Hayrettin (çev. Ahmet Fethi Yıldırım), Doğan Kitap, İstanbul, 2010.

Braudel, Fernand, Akdeniz ve Akdeniz Dünyası II. cilt (çev. Mehmet Ali Kılıçbay), Doğu Batı Yayınları, İstanbul, 2019.

Dipnotlar

  1. Nicolae Jorga, Yenilmez Türk Kanuni ve Dönemi, çev. Nilüfer Epçeli, Yeditepe Yayınevi, 2008. ↩
  2. Yılmaz Öztuna, Kanuni Sultan Süleyman, Ötüken Neşriyat, 2014. ↩
  3. Joseph Von Hammer, Osmanlı Tarihi, 5.Cilt, Üçdal Neşriyat, 2003. s.243 ↩
  4. Kumrular, Osmanlı-Habsburg Düellosu, Kitap Yayınevi,2011, s, 226-237. ↩
  5. İdris Bostan, Türk Denizcilik Tarihi, İstanbul, 2009. s.151,* Damat Çelebi Lütfi Paşa, Kanuni Sultan Süleyman saltanatı döneminde 13 Temmuz 1539- Nisan 1541 arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır. ↩
  6. Yılmaz Öztuna, Kanuni Sultan Süleyman, Ötüken Neşriyat, 2014. ↩
  7. M. Tayyip Gökbilgin, “Osmanlı-Venedik Münasebetleri”, Kanunî Armağanı, Ankara1970, s. 180 ↩
  8. İdris Bostan, a.g.e., s. 173 ↩
YAZI ÜZERİNE

Fikrini gerekçesiyle paylaş.

Yazıyı paylaş

Görüşler

0 yorum

Görüşler yükleniyor…

Yorum kimliğinSöze katılmak için bir kimlik seç

Üye hesabınla ya da sana ait bir gölge kimlikle katılabilirsin.

0/2000Topluluk kuralları geçerlidir.

NOVASOFYA yazıları kalıcı ve erişilebilir biçimde korunur.