NOVASOFYA Bilge Baykuş
KeşfetYazılar
Yazılara dön
Tarih

Augustus Roma’da Cumhuriyetten İmparatorluğa Geçiş

Augustus’un yükselişini ve siyasi faaliyetlerini, Roma’da cumhuriyet düzeninden imparatorluğa geçiş süreci ve devlet yönetimindeki dönüşümle birlikte inceleyin.

Samet burhan Çetin19 Kasım 2026 · 12 dk okuma
12 dktahmini okumaTarihkategori19.11.2026son güncelleme
Augustus Roma’da Cumhuriyetten İmparatorluğa Geçiş konulu NovaSofya kapak görseli.

Giriş

Roma İmparatorluğu bilindiği üzere her tarihçinin ve dünya mirasını merak eden insanların büyük çoğunluğunun ilgi odağı olmuştur. İnsanlığa toplumsal, askeri, hukuksal alanlarda birçok şey kazandırmıştır. Ödevimiz gereği bize düşen araştırma konusu ise Augustus Octavian’dır. Yapmış olduğu reformlar ve Roma’yı adeta Cumhuriyet’ten İmparatorluğa taşıması ile ön plana çıkmıştır. Augustus’un bu girişimler adeta Roma Uygarlığının seyrini değiştirmiş ve o zamandan sonra yaşanan siyasal ve sosyal faaliyetlerde belirleyici bir rol oynamıştır. Bu reformlar sayesinde Roma’ya yeni dinler yeni reformlar gelmiştir. Principatusluk kurumunun kurulması ile ideolojik olarak değişiklikler yaşanmıştır. Biz de bu konular hakkında bir çalışma yaparak aslında o dönemin genel özelliklerini ve olayların sonuçlarını yorumlamaya çalışmaktayız.

Söz konusu dönemin kurumlarını inceleyerek amaçlarını anlatacağız. Elbette bunları yaparken devrin koşullarını göz önünde bulundurarak sanki o dönemde yaşayan bir insanın bakış açısı ile yazmaya çalışacağız. Octavianus’un ilerleyen zamanlarda nasıl güce kavuştuğundan ve nasıl Augustus olduğundan bahsedeceğiz. Kısacası Julius Caesar’ın küçük bir yeğeni olan Octavianus’un izlediği siyaset ve politikaları ile Augustus haline dönüşmesini konu alacağız. Bunların yanı sıra konumuz içerisinde doğumundan ölümüne kadar olan süreçten ve karakteristik özelliklerini de ele alacağız.

Gaius Julius Caesar Octavianus Augustus’un İlk Yılları ve Güçlenmeye Başlaması

Roma Devleti’nin ilk imparatoru sayılan Augustus İ.Ö 63 senesinde dünyaya gelmiştir. Babası Roma’nın yüksek tabakasına mensup Atlı sınıfı mensubu olan Gaius Octavius idi. Annesi ise Caesar’ın kız kardeşinin kızı Atia idi. Octavianus daha çok küçük yaştayken babasını kaybetmişti. Böylece Caesar ile aralarındaki ilişki kuvvetlenmişti. Onun himayesinde küçüklük yıllarını geçirmişti. Galya Fatihinin himayesinde olmak o dönem için mükemmel bir şeydi. Bu durum Octavianus’un popülerliğini arttırmıştı. Küçük yaşta siyasi işlerden anlamaya başlamış ve politikaları takip etmeye çalışmıştı. Octavianus her insan gibi içerisinde intikam duygusu barındırıyordu işte tam da bu doğrultuda İ.Ö 44 yılı içerisinde babasının katillerini bulmak amacı ile yola koyuldu.

Augustus’un Prima Porta heykeli; Roma imparatorluk temsilinin örneği.
Prima Porta Augustus’uJoel Bellviure · CC BY-SA 4.0
Julius Caesar’ın Tusculum büstü; Augustus’un siyasi mirasını devraldığı lider.
Julius Caesar’ın Tusculum büstü; Augustus’un siyasi mirasını devraldığı lider.Gautier Poupeau from Paris, France · CC BY 2.0

19 yaşlarındayken kendisini daha kudretli göstermek amacı ile Caesar unvanını kendisine verdi. İçerisinde bulunduğu devrin önemli şahsiyetlerinden ikisi ile güç birliği yaptı. Bunlar Lepidus1 ve Marcus Antonius2 idi. İşte bu üçünün kurduğu yönetime tarihte II. Triumvirlik deniliyordu. Bu ittifak ilerleyen zamanlarda Roma içerisinde bir iç savaşa doğru sürüklenmeye sebep oldu. Caesar’ın katilleri telaşlanmaya başladı. Üçü birlikte Roma’yı paylaşmak ve yönetmek istiyordu. Hatta hep birlikte senatörlerden ve devletin ileri gelen adamlarından oluşanların bir ölüm listesini hazırlamışlardı. İ.Ö 42 senesinde Philippi isminde bir savaş sonucunda Caesar’ı öldürenler yakalanmıştı. Bu kişiler Brutus ve Cassius idi.

Marcus Antonius ve Octavianus’u birlikte gösteren Roma altın sikkesi.
Marcus Antonius ve Octavianus’u birlikte gösteren Roma altın sikkesi.

Brutus’un kafası kesildi ve kesilen kafa Roma’ya götürülerek sergilendi. İlerleyen zamanlarda Roma senatosu Caesar’ı bir tanrı olarak ilan etmiş ve bu daha sonraki süreçte Octavianus’un kendisine tanrının oğlu yakıştırması yapmasına sebep olmuştu. Hatırlayacağınız üzere Caesar öldürüldüğünde yeğeni Octavianus, Illyria’daki Apollonia’daydı. Haberi alır almaz İtalya’ya doğru hareket etti. Julius Caesar tarafından evlatlık alındığını, vârisi olduğunu, onun mal ve mülkünün 1/3’ünün kendisine bırakıldığını ise İtalya’ya ayak bastığı Brundisium limanında öğrenmişti. İşte neredeyse onun asıl gücü eline alması bu hususlardan sonra cereyan etmişti. Ardından sözünü ettiğimiz 3 kişi Bologna’da3 toplanmış ve bir toplantı yapmışlardı.
II.

TRİUMVİRLİĞİN DAĞILMAYA BAŞLAMASI
Triumvirlik her ne kadar kar getiren bir şey gibi gözükse de içerisinde bulunan taraflar birbirleri ile anlaşma problemi yaşadığı ve tartıştıkları zaman sadece Triumvirlik kurumunun geleceğini değil aynı zamanda Roma İmparatorluğu’nun da geleceğini tehdit eder bir vaziyete bürünebilir. Taraflar kendilerini düşünmeye başlamış ve bencillik ön plana çıkmıştı. Hepsi de birbirinden daha güçlü olmak istiyordu. İ.Ö 36 yılı içerisinde Lepidus, ortağı olan Octavianus’a meydan okumuştu. Bunun üzerine ikisi arasındaki hakimiyet mücadelesi kızıştı ve kazanan kişi Octavianus oldu. Bu vakadan sonra Lepidus Afrika topraklarına sürüldü. Hayatının kalan kısmını burada geçiren Lepidus ölümünü de yine Afrika’da yaşadı.

Aynı dönemde bir diğer ortak Marcus Antonius ise takribi İ.Ö 41 senesinde VII. Kleopatra4 ile birlikteydi. Bu iki zat artık güçlerini birleştirmişti. İkisi açısından da gayet karlı bir iş olacak gibi gözüküyordu. Kleopatra bu devirde Roma olmadan Akdeniz’de bekasının ne olacağını biliyordu. Yok olabilirdi. Marcus politik bir şahıs olarak yine de ilk zamanlar Octavianus ile bir tartışmaya girmek istemedi hatta onun kız kardeşi ile evlilik yoluyla birleşerek ittifaklarını kuvvetlendirmişti. Antonius bir generaldi ve yaşadığı yıllardan en büyük savaşlardan birini Parth’lara karşı veriyordu. Bir doğu seferinde yenilmişti ve 22.000 lejyonunu kaybetmişti.

VII. Kleopatra’nın Berlin Altes Museum’daki mermer portresi.
VII. Kleopatra’nın Berlin Altes Museum’daki mermer portresi.

Octavianus hem onun bu savaşta yenilip ordunun neredeyse üçte birinin yok olmasına kızmış hem de bir Romalının yapmaması gereken bir şey olarak gördüğü Doğulu bir kraliçe ile birlikte olmasından rahatsız olmuştu. Bu ona göre Romalı erdemlerine aykırı bir durumdu. İ.Ö 31 yılında Octavianus yasal olarak güçlendi ve kendisine konsüllüğü iptal etme yetkisi verildi. Böylece taraflar birbirine karşı tamamen öfkeli bir hale büründü. Bu ikisini savaşmaya mecbur bıraktı. Actium5 yakınlarında bir yerde iki taraf karşı karşıya geldi. Bu bir deniz savaşı olmuştu. Bu savaşta sayıca daha az filoya sahip olan Octavianus üstün savaş meziyetleri ile Antonius’u mağlup etmeyi başarmıştı.

Bu savaş sonucundan Octavianus Mısır topraklarına kaçmış ve Kleopatra’nın yanına gitmişti. Daha sonra Octavianus’un onları öldüreceğini bildikleri için ikisi beraber intihar etti. Octavianus artık hırslanmıştı ve Mısır’ı ele geçirmişti. Artık Akdeniz Romalılar için bir Mare Nostrum6 olmuştu. Bu durumu Romalılardan sonra sadece bir devlet daha tekrarlayabilmiştir. O da bu tarihten 15 asır sonra Osmanlı İmparatorluğu ile mümkün olmuştur.

Actium zaferini konu alan Roma kabartmasından bir bölüm.
Actium zaferini konu alan Roma kabartmasından bir bölüm.Mark Landon · CC BY 4.0

Augustus’un Siyasi Faaliyetleri ve Devlet Düzenine Hakim Oluşu

Augustus kendisinden önce bulunan Cumhuriyet yönetiminin açıklarını bulmaya ve bu çatlakları tamir etmek amacı ile birçok reform icra etmeye başlamıştır. Hakimiyetini daha da sağlamlaştırmıştı ve İ.Ö 28 yılı içerisinde genel bir af çıkarmıştı. İ.Ö 29 senesinde çıktığı tahtta artık kırk beş seneye yakın zaman geçirecekti. Bu süre zarfında ise aralıksız olarak bir tek adam devleti yönetmiş olacaktı. Bu da İmparatorluk döneminin artık tamamen başladığını göstermekte idi. Bir nevi imparatorluğun yaratıcısı olmuştur. Tahta oturana kadar elbette birçok düşmanını egale etmişti ancak bunlar yeterli değildi. Bildiği bir şey vardı ki Roma’da imparator veya yöneticilerin hiçbir zaman dışardaki bir vatandaş gibi dostu yoktu.

Roma Forumu’ndaki Curia Julia; senatonun toplandığı yapı.
Roma Forumu’ndaki Curia Julia; senatonun toplandığı yapı.

Her zaman arkasından kuyusunu kazacak birileri ortaya çıkabilirdi. İşte Octavianus tam da bu nedenlerden dolayı tedbiri elden bırakmıyordu. Octavianus’un İmparator olduğu süreçteki ilk yetkisi censorlüktü7. Caesar Octavianus ilerleyen zamanlarda ise bir Consulün önerisi üzerine yedinci consullüğü esnasında “kutsal ve yüce’’ anlamlarına gelen Augustus unvanını almış oldu. Res Gestae8 adlı eserinde bu unvanı alışının sebebi olarak Senatoya ve halka verdiği değerden ötürü almış olduğunu yazmaktadır. Augustus devlet yönetimini senatoya ve halka bırakacağını açıklamıştı fakat bu böyle olmayacaktı. Augustus İ.Ö 27 yılında Kuzey Batı İspanya’da savaşmaya başladı ve bu savaş üç sene devam etti.

Agrippa9 da kendisine destek vermeye başlayınca artık İspanya tamamen fethedilmiş oldu. Augustus Sextilis ayının ilk gününde İskenderiye’ye girmişti. Bu ayı daha sonra sözünü ettiğimiz reformlarına konu olacak şekilde Augustus Ayı olacak şekilde değiştirdi. Octavianus Augustus unvanını almasına rağmen Princeps10 unvanını kullanmayı tercih ediyordu. Augustus, Caesar zamanında düzenlenen takvimi kendi zamanından yeniden düzenledi. İ.Ö 23 yılında ömür boyu tribunluk11 yapma yetkisine sahip oldu. Augustus yetkilerle donatılıyordu ve bu yetkiler onun veto hakkını elde etmesine, senatoyu toplama ve halkın problemlerinin sözcülüğünü yapma haklarını elinde bulundurmasına yaradı. Bu kadar ayrıcalıkları olan birisi yönetim kademesince pek sevilmeyebilirdi ama halkı onu çok seviyordu ve şöhreti giderek katlanıyordu.

Augustus devrinde yüzyılda bir gerçekleştirilen Yüzyıl Oyunları düzenlenmişti ve halk bunu çok seviyordu. Oyunlar, kurbanlar, geçit törenleri ve şölenler Augustus’un tahtını daha da sağlamlaştırıyordu. İ.Ö 12 yılı içerisinde kendisine bir önemli yetki daha verilmişti. Bu Pontifex Maximus12idi. Ardından kendinden önceki birçok Consulün de almış olduğu unvan olan Pater Patriae13 unvanını aldı. Octavianus Augustus şehrin tuğlalaşmasını istemiyordu. Kendisi estetiğe önem veren ve mimariyi seven birisiydi. Bu yüzden şehre mermer yapılar inşa etmeye ve estetiksel görünüm vermeye başladı. Günümüzde nüfus politikasında bazı devletlerin uygulamakta olduğu çocuk yapmak için teşvik uygulamasında bulundu.

Ara Pacis kabartmasında Augustus ve din görevlileri.
Ara Pacis kabartmasında Augustus ve din görevlileri.Amphipolis · CC BY-SA 2.0

İnsanları evliliğe özendirdi. Yetişen her bir çocuk Roma’nın geleceği demekti. Bir bakıma da ilerde savaşlarda kullanacağı asker sayısını arttırmak istiyordu da denebilir. Her imparatorun isteyeceği gibi hudut güvenliği hususunda da çalışmalar yapmıştır. Bu doğrultuda birçok karakol inşa ettirmiştir. Ayrıca mimariye önem verdiğinden ötürü sadece Roma’da değil İtalya Yarımadası’nda bulunan diğer şehirlere de önemli su kemerleri ve köprüler inşa ettirdi. Yollarda güvenliğin sağlanmasını çok önemsiyordu çünkü bu yollar vesilesiyle Roma’ya Doğu’nun zenginlikleri geliyor aynı zamanda da Roma’dan diğer çağdaş devletlere ihracat yapılıyordu. Bu yolların güvenli olması demek ekonomik açıdan daha fazla refah demektir.

İşte Akdeniz’e hâkim olan bu devlet zamanla dilini de yaymıştı. Bu devrin lingua francası14 Latince olmaya başlamıştı ve bu zamanla iyice sağlam zeminlere oturmuştu. Octavianus Augustus’un bu devirdeki en azılı ve sınırları en çok tahrip eden düşmanı hiç şüphe yok ki Parth’lardır. İ.Ö 20 yılına kadar olan süreçte iki taraf arasında birçok savaş meydana gelmiş ve bunları büyük çoğunlukla Roma İmparatorluğu kazanmıştır. Ancak söz konusu sene içerisinde bir antlaşma yapıldı ve taraflar duruldu. Bu antlaşmaya göre artık Roma Parth’lardan daha üstün bir konumda idi. Kendisinin daha gelişmiş ve siyasi açıdan daha üstün bir devlet olduğunu kabul ettirmişti.

Ankara Augustus Tapınağı’nda Res Gestae yazıtı; Augustus’un icraatlarını anlattığı metin.
Ankara Augustus Tapınağı’nda Res Gestae yazıtı; Augustus’un icraatlarını anlattığı metin.Carole Raddato from Frankfurt, Germany · CC BY-SA 2.0

Ermenistan coğrafyası bu antlaşma uyarınca iki taraf arasında bir doğal sınır ve tampon bölge görevi görecekti. Roma gibi büyük bir devlet olduğunuz takdirde elbette düşmanınız bir tane ile sınırlı kalmayacaktı. Roma için kuzeyli kavimlerle savaşmak artık neredeyse bir gelenek haline gelmişti. Her ne kadar Roma’yı en çok zorlayan Parth istilaları gibi gözükse de onu en çok zorlayan ve ağır tahribat yaratan kuzeyliler vardı. Bunlar Germen Kabileleri idi. Roma’ya Augustus devrindeki en önemli hezimeti bu Germen kabileleri yaşattı. M.S 9 yılı içerisinde Bavyera topraklarında vergi işleri ile uğraşan Romalı komutan Varus öldürülmüştü.

Bunun sebebi ise pusuya düşürülmesi idi. Bu komutanın yanı sıra yine üç lejyon daha kılıçtan geçirilmişti. Augustus için bu artık unutulmayacak bir hezimetti ve bu konu hakkında bazı kaynaklarda onun ömür boyu suçluluk hissettiği söylenir. Yine bu devirde günümüz Macaristan topraklarının bulunduğu Pannonia civarında isyanlar patlak vermeye başlamıştı.

Teutoburg Muharebesi’nde ölen Marcus Caelius’un mezar anıtı.
Teutoburg Muharebesi’nde ölen Marcus Caelius’un mezar anıtı.

Büyük imparatorluk gelişim ve yükseliş devirlerinde sadece siyasi olarak değil aynı zamanda sanatsal ve edebi alanlarda da kendilerini geliştirirler ve bu özellikleri ile artık dünyada bir ekol yaratmaya başlarlar. Şiir ve resim bu zamanlarda gelişir ve yaygınlaşır. Halkın refah seviyesi yükselir ve mutlu insan sayısı artar. Biz biliyoruz ki işte böyle bir gelişim çağında Roma Vergilius15 ve Horatius16 gibi şairleri bünyesinden çıkarmış ve dünya edebiyatına kazandırmıştır. Octavianus Augustus imparatorluğu kurduğunun farkındaydı ve kendisinden sonra düzen değişsin istemiyordu hatta bunun için kendisinden sonra yönetimi devralması için bir varis bile tayin etmişti.

Bu konu onu çok zorlamıştı çünkü erkek çocuğu yoktu. İşte tam da bu yüzden kız kardeşi Julia’yı üç defa evlendirdi. Bu evliliklerde kız kardeşinin erkek çocukları olmuştu ama devrin sağlık hizmetleri yeterli olmadığı için veya hastalıklar yaygın olduğu için ömürleri çok uzun olmamış ve küçük yaşta ölmüşlerdir. Bazıları ise fiziki ve kişisel donanım bakımından kusurlu oldukları için bizzat Augustus’un kendisi tarafından öldürülmüştür. Augustus son çare olarak ise karısının önceki evliliğinde dünyaya getirmiş olduğu Tiberius’u varis olarak seçmek zorunda kalmıştı. Böyle bir imparatorluğun ve imparatorun varisi kendi oğlu değildi. Bu ise Roma’da oldukça anlaşılır karşılanabilecek bir durumdu.

Roma İmparatorluğu’nun kurucusu olarak tarihte kendine eşsiz bir yer edinen Augustus, takvimler 19 Ağustos 14 tarihini gösterdiğinde Capri Adası17 yakınlarında hayata gözlerini yumdu. Roma’ya getirilen cesedi görkemli bir cenaze töreniyle yakıldı ve külleri anıt mezarına konuldu.

Roma’daki Augustus Mozolesi’nin günümüzdeki görünümü.
Roma’daki Augustus Mozolesi’nin günümüzdeki görünümü.MumblerJamie · CC BY-SA 2.0

Kaynakça

CLİNE E.H.-GRAHAM.W., Antikçağ İmparatorlukları, çev. Ekin Duru, İstanbul: Say Yayınları, 2017.

AUGUSTUS Caesar, Ankara Anıtı, çev. Çiğdem Dürüşken, İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2009.

TRANQUİLLUS Gaius Suetonius, On İki Caesarın Yaşamı, çev. Fafo Telatar-Gül Özaktürk, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2008.

LE REUX, Patrick: Roma İmparatorluğu, Çeviren: İsmail Yerguz, Dost Kitabevi Yayınları, Ankara 2006

Eutropius: Roma Tarihinin Özeti, Çeviren Çiğdem Menzilcioğlu Kabalcı Yayınları İstanbul 2007.

BRİNGMAN, Klaus: A History Of The Roman Republic, Polity Press, Cambridge 2007.

AKŞİT, Oktay, Roma İmparatorluk Tarihi, Edebiyat Fakültesi Matbaası, İstanbul, 1970.

ATLAN, Sabahat, Roma Tarihinin Ana Hatları, TTK Yay, İstanbul, 2018.

TEKİN, Oğuz, Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş, İletişim Yayınevi, İstanbul, 2009.

Dipnotlar

  1. Marcus Aemilius Lepidus MÖ 1. yüzyılda yaşamış patrici sınıfından Romalı bir siyasetçi. ↩
  2. Roma’da nüfuzu bulunan bir general, asker, ordu komutanı. ↩
  3. İtalya’nın kuzeyinde bir kent. ↩
  4. Antik Mısır’ın son Helenistik kraliçesidir. ↩
  5. Bir Yunan Liman kenti. ↩
  6. Latince ‘’bizim deniz’’ anlamına gelmektedir. ↩
  7. Censor, Antik Roma'da beş yılda bir yurttaşların sahip oldukları servetlerin sayımını yapmak, kaydını tutmak, senatörlerin listesini belirlemekle yükümlü memuriyettir. Censor nüfus sayımlarından, yurttaşların morallerinden ve devlet hazinesinin denetiminden mesuldür. ↩
  8. Res Gestae Divi Augusti, Roma İmparatoru Augustus'un kendi ağzından hayatını ve başarılarını anlattığı anıtsal kitabe. Metin, olasılıkla, dört bölüme ayrılmış toplam 35 paragraftan, kısa bir giriş ve ölümünden sonra eklenmiş bir bölümden oluşur. ↩
  9. Agrippa Marcus Vipanius, Romalı general ve siyaset adamı. Apollonia'dan sonra Octavianus'un yanından ayrılmaz ve onun adına Naulchus ve Actium deniz savaşlarını kazanır. Octavianus, Augustus olunca Agrippa'yı kızı Julia ile evlendirir ve ona prokonsül imperium'u vererek kendine bağlar. ↩
  10. Birinci sınıf anlamına gelir. ↩
  11. Tribun, Roma Cumhuriyeti ve İmparatorluğunda 2-3 seçilmiş magistrat ve idari veya da askerî görevlilerce paylaşılan unvan. ↩
  12. Antik Roma Dininin en önemli pozisyonuydu ve ilk kez bir Plebin seçildiği MÖ 254 yılına kadar sadece patrici sınıfından insanlara açıktı. Bu makam Augustus ile birlikte siyasallaştı ve en sonunda imparatorluk makamının kapsamına dahil edildi. ↩
  13. Vatanın Babası manasına gelmektedir. ↩
  14. Lingua franca veya geçer dil ortak bir dili veya lehçeyi paylaşmayan insanların birbiriyle iletişim kurmak için kullandığı ortak dildir. ↩
  15. Roma İmparatorluğu'nun destanı olarak kabul edilen Aeneis'in yazarıdır. Dante'nin İlahi Komedya'sındaki ana karakterlerden biridir. Vergilius bu eserde cehennemde Dante'yi gezdirmeye yardımcı olmuştur. ↩
  16. İmparator Augustus döneminde yaşayan Latin şair, yergi yazarı ve edebiyat eleştirmeni. İtalya'nın güneyinde, Apulia bölgesindeki Venusia'da doğdu. Azatlı bir köle olan babası tarafından eğitim için Roma ve Atina'ya gönderildi. ↩
  17. Capri, Sorrentine Yarımadası açıklarında, Napoli körfezinin güneyinde kalan İtalyan adası. Roma Cumhuriyeti döneminden beri sayfiye yeri olarak kullanılmıştır. ↩
YAZI ÜZERİNE

Fikrini gerekçesiyle paylaş.

Yazıyı paylaş

Görüşler

0 yorum

Görüşler yükleniyor…

Yorum kimliğinSöze katılmak için bir kimlik seç

Üye hesabınla ya da sana ait bir gölge kimlikle katılabilirsin.

0/2000Topluluk kuralları geçerlidir.

NOVASOFYA yazıları kalıcı ve erişilebilir biçimde korunur.