NOVASOFYA Bilge Baykuş
KeşfetYazılar
Yazılara dön
Tarih

Attila’nın Avrupa Kültüründeki İzleri

Attila’nın Avrupa kültüründe bıraktığı izleri, Hunlara ilişkin anlatıları ve tarihî hafızada oluşan hükümdar imgesini kaynaklara dayanan bu yazıda keşfedin.

Samet burhan Çetin19 Kasım 2026 · 6 dk okuma
6 dktahmini okumaTarihkategori19.11.2026son güncelleme
Attila’nın Avrupa Kültüründeki İzleri konulu NovaSofya kapak görseli.

Girizgâh

Bilindiği üzere Türkler, Avrupa kültüründe birkaç yüzyıl boyunca toplumun her tabakasında muhabbet ve edebiyat konusu olmuştur. Avrupa’da “Türk” denildiği zaman insanların aklına Müslümanlık geliyor ve “Türkleşmek” kavramı da Müslümanlaşmak demek oluyordu. Machiavelli bir yazısında İtalyan Rönesansı devam ederken, dönemin çevrelerinde ve kahvelerde Türklerden bahsedildiğini yazmaktadır. Ancak Machiavelli bunu söylerken bu Türk muhabbetinin bir saçmalık olduğunu belirtir. Avrupa’da bu dönemlerde aslında dünya iki kutuplu olarak görülüyordu. Bu kutupların Hristiyanlık ve İslamiyet olduğunu söyleyebiliriz. Bununla ilgili Bernard Lewis’in “Çatışan Kültürler” isimli kitabı da ilgilisi için büyük ve geniş bilgiler sunmaktadır. Nitekim bu kültürler arasında savaşlar, korkular, nefretler olduğu gibi gizliden gizliye birbirine hayranlık ve merak da gelişmiştir.

Ancak 2000’ler sonrası Türkiye Cumhuriyeti’nin Batı’ya olan ilgi ve alakası ne kadar azalmış ise buna karşılık günümüz Avrupa’sında romantik oryantalizm (Şarkiyatçılık) devri geçmiş doğu kültürüne ve medeniyetlerine karşı bir ilgisizlik başlamıştır. Bizler günümüz bakış açısı ile küçük bir girizgâh yapmaya çalıştıktan sonra Milattan sonra 5.yy’da Avrupa Hun İmparatorluğu’nun Avrupa üzerindeki tesiri ve müteessir olan uygarlığın günümüzde taşımakta olduğu emareler ve izleri anlatmaya çalışacağız.

Flagellum Dei

“Tanrının Kırbacı” «flagellum dei» lakabı ile anılmakta olan Attila 434 yılı içerisinde Avrupa Hun tahtına oturmuş ve bu mevkide iken 453 yılında gerçekleşecek olan vefatına kadar tahtta kalmıştır. Bu hüküm sürdüğü süre boyunca Avrupa’nın çeşitli merkezlerine kadar ilerlemiş ve birçok destana konu olmuştur. Avrupa Hunlardan sonra böyle bir tehlikeyi 7.yüzyılda Avar Kağanlığı başlatmış1 ve 626 yılındaki İstanbul Kuşatmasındaki başarısızlıkları nedeniyle muzaffer olamamışlardır. Atilla’yı önemli ve konuşulabilir kılan özellikleri vardır. Onun iyi bir lider olması, kılıcını iyi kullanabilmesi, küçük yaştan itibaren at binme konusundaki mahareti bunlardan sadece birkaçıdır. Attila kendisinden sonra çok konuşulmuş ve idol olarak görülerek bazı göçebe kabilelerin ilham alıp Avrupa’ya kadar gelmelerinde etkin rol oynamıştır.

Hunların yaklaşık 450 yılındaki hâkimiyet sahasını gösteren tarihî coğrafya haritası.
Hunların yaklaşık 450 yılındaki hâkimiyet sahasını gösteren tarihî coğrafya haritası.Slovenski Volk · CC BY-SA 3.0

Ancak Avrupa’da yaratılan Attila imajı sayesinde- ki bunun yanlış bir şey olduğunu düşünmüyorum- onun her zaman korkunç ve savaşçı özellikleri tasavvur edilmiş ve öldüğünden sonraki tarihlerde bile insanların “ya ölmediyse” diyerek korktuğu birisi haline gelmiştir. Buna Avrupa’nın yarattığı Attila imajı yerine Attila’nın Avrupa’da yarattığı barbar imajı dersek yanlış bir şey söylemiş olmayız. Attila yaptığı fetihlerle Avrupa’ya nam salmış ve Avrupa’nın günümüzdeki şeklinin oluşmasında, kabilelerin ve etnisitelerin yaşayacakları yerleri yeniden belirlemesine sebep olmuştur.

Roma İmparatorluğu’nun çökmesindeki ana nedenin çoğu tarihçiler tarafından Attila’nın işgal girişimleri olduğu yazılmaktadır. Bu devirde Katolik Hristiyan dünyasının başlıca merkezi olan Vatikan’a kadar ilerlemiş, Papa’ya diz çöktürmüştür. Roma İmparatorluğu’nun çöküşü aslında Attila’dan daha önceleri gerçekleşmeye başlamıştır. Bu konuda belirli bir tam tarih olmasa da 375 yılında teşekkül eden Kavimler Göçü bunun sebeplerinden birisidir. Ancak bu göç serüveni birkaç yıl değil başladığı tarihten itibaren birkaç yüzyıl daha devam etmiştir. İşte Hristiyan dünyasında gelişen bu olumsuz imaj nedeniyledir ki “Tanrı’nın Kırbacı” veya “Tanrı’nın cezası” gibi mahlaslar onu nitelemiştir. Ancak sadece olumsuz anlamda bir etki söz konusu değildir.

Raphael’in Büyük Leo ile Attila’nın karşılaşmasını konu alan freski.
Büyük Leo ile Attila’nın Karşılaşması

Aynı zamanda Attila çeşitli destanların da konusu olmuştur. Örneğin Nibelungen Destanı2 ve Sagalarda Destanı’na konu edilmiştir ve bu destanlar günümüzde halen konuşulmaktadır. Günümüz Avrupa’nın küçük bir devleti olan Macaristan’da Attila halen yüce bir kral olarak görülmektedir. Hatta Türkoloji çalışmalarının Macaristan’da başlamış olmasının geçmişini sağlam kökenlere dayandırma isteği ile doğrudan bir ilgisi vardır. Mesela “Attila Destanı”3 günümüzde konuşulan bir destandır. Bu destanda Hun lideri Attila Po ovasına kadar ilerler. Romalılar barış yapmak için Papa I. Leo’yu bütün Hristiyan dünyası adına Attila’dan özür dilemeye gönderirler. Attila da en güçlü kişinin kendinden af dilediğini görüne Roma’yı yıkmaya değer bir yer olarak görmemiştir.

Nibelungenlied destanının C nüshasından bir sayfa; 13. yüzyıl.
Nibelungenlied destanının C nüshasından bir sayfa; 13. yüzyıl.

Bu olay destanlarda yer aldığı gibi gerçek kaynaklarda da geçmektedir. Hatta yine bu destana göre Attila Kriemhild isimli Hristiyan bir kadın ile evlenmektedir. Yine Orta Çağ Avrupa’sında birkaç şiir de bulunur. “Nibelungen Destanı” içindeki şiirler ve “Waltharius Destanı’nda4 geçen şiirler buna örnektir. Bununla birlikte dönemin Avrupa’sını iyi takip eden İskandinavya ülkelerinde de Attila ile ilgili yazılar yazılmıştır. Buna örnek ise “Völsunga Saga”5 verilebilir. İspanyollarda ise “Edda Destanı’nda çeşitli bilgiler bulabiliriz. Norveç’te ise “Thidrekssaga Destanı”6 isimli eser içerisinde şövalyelerin bulunduğu bir kitapta bahsedilmektedir. Yine Rus edebiyatına bakacak olursak Yevgeniy Zamyatin’e ait olan bir piyes ve roman bulunmaktadır.

Yine İspanya’da yaşayan bir şair ve oyun yazarı olan Cristobal de Virues “Atila furioso” yani öfkeli Attila isimli eseri kaleme almıştır. Bunu yanı sıra Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde Attila ile ilgili resimler yapılmış, genellikle atın üzerinde resmedilmiştir. Bu resimler çoğunlukla İngiltere, İtalya, Fransa, Almanya ve İspanya gibi ülkelerde ortaya çıkmış, resmedilmiştir. Fransız dramaturg Pierre Corneille (1606-1684) Attila isimli trajik piyes yazmıştır. Alman dramaturg Zacharias Werner (1768-1823) Attila isimli romantik trajedisini sahneledi. Tanınmış İtalyan bestecisi Giuseppe Verdi (1813-1901) ünlü Attila operasını 1846’da sahneye koymuştur. Ancak bu sonuncusunun diğerlerinden ayrılan bir özelliği bulunmaktadır.

Eugène Delacroix’nın Attila konulu duvar resmi: hükümdarın sonraki yüzyıllardaki sanatsal yorumlarından biri.
Eugène Delacroix’nın Attila konulu duvar resmi: hükümdarın sonraki yüzyıllardaki sanatsal yorumlarından biri.

Bu özellik operada Attila tüm İtalya halkını asırlar boyunca süren Roma’nın köleliğinden kurtarıcı kahraman olarak görünmektedir. Genel olarak operada Attila dünyadaki köleliğin zincirlerini kıran olağanüstü güç, Tanrı’nın Kırbacı olarak gösterilmektedir. Dünyaca ünlü ressam Raffaello Santi (1483/1527) meşhur eseri olan “Aziz Leo ile Attila’nın Karşılaşması” isimli resmini yaptı. Sinema sektöründe ise 1954 yılında Pietro Franciscini’nin “Attila”, 1991 yılında Cristopher Swann’ın “Attila” ve 2001 yılı içerisinde Dick Lowry’nin “Attila” isimli filmi gösterime girmiştir.

Verdi’nin Attila operasının Londra sahnelenişini gösteren 1848 tarihli gazete çizimi.
Verdi’nin Attila operasının Londra sahnelenişini gösteren 1848 tarihli gazete çizimi.

“Aziz Leo ile Attila’nın Karşılaşması” RAFAELLO, 1514, Apostolik Sarayı, Vatikan.

KAYNAKÇA

Kaynakça

NEMETH, Gyula, “Hunlar ve Tanrının Kırbacı Attila”, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1996.

BRİON, Marcel, “Asya ve Avrupa’da Hunlar”, Çatı Kitapları, İstanbul, 2005.

RİCCİ, Giovanni, “Türk Saplantısı”, Çev. Kemal Atakay, Selenge Yayınları, İstanbul, 2020.

Dipnotlar

  1. Konstantinopolis 626 kuşatması, Avar – Sasani ortak kuşatmasıdır ve bir Türk devleti tarafından gerçekleştirilen ilk İstanbul kuşatmasıdır. Özellikle bu kuşatmayı yazıyor olmamın nedeni, hem İstanbul için ciddi bir tehdit oluşturması hem de İstanbul’un Türkler tarafından ilk kez kuşatılıyor olmasıdır. ↩
  2. Nibelungen Destanı, Ren Nehri kıyısında, eski Worms şehri civarında geçer. Destanda Pagan inançları ile beraber Hristiyan inançları ve törenleri de bulunmakta ve kral-senyör-vassal ilişkisi de Destan'ın Orta Çağ’a ait izler taşıdığını göstermektedir. ↩
  3. Hun Hükümdarı Atilla, Roma ordusunu yendikten bir yıl sonra tahminen 50000 askerle tekrar roma kapısına dayanmış ve Roma’nın ileri gelenleri tarafından Roma Prensesi ile evlendirilmek için ikna edilmiş. Evlendiği Roma Prensesi tarafından zehirlenerek öldürülmüştür. Mezarının tahminen tuna nehrinin yatağında olduğu bilinmektedir. Ayrıca Macarlar için de bir ata sayılır. ↩
  4. MS 9. yüzyılda, Germen destanı Güçlü Elli Walther, sonradan bir Latin efsanesi olan Waltharius`a dönüşmüştür. ↩
  5. Göç Dönemi boyunca Orta Avrupa'da gerçek olayları, özellikle de beşinci yüzyılda Hunlar tarafından Burgundian Krallığı’nın yıkılışını yansıtır. ↩
  6. Thidrekssaga, Nibelungen Destanı'yla yaklaşık aynı zamana denk gelen 1205 yıllarında yazılmıştır. ↩
YAZI ÜZERİNE

Fikrini gerekçesiyle paylaş.

Yazıyı paylaş

Görüşler

0 yorum

Görüşler yükleniyor…

Yorum kimliğinSöze katılmak için bir kimlik seç

Üye hesabınla ya da sana ait bir gölge kimlikle katılabilirsin.

0/2000Topluluk kuralları geçerlidir.

NOVASOFYA yazıları kalıcı ve erişilebilir biçimde korunur.